برمىگردد ؛ يعنى « إلّا أن تكون الأموال تجاره » .
« عَنْ تَراضٍ »
متعلق به محذوف و صفت « تجاره » مىباشد .
« عُدْواناً وَ ظُلْماً »
مفعول لاجله هستند و نيز جايز است كه در موضع حال باشند به معناى « معتدين و ظالمين » .
تفسير
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ .
عين اين جمله و نيز تفسير آن در آيهء 188 از سوره بقره بيان شد . ما در ادامهء همان سخنان سابق ، روايتى از امام صادق عليه السّلام نقل مىكنيم : « كسى كه بر ذمّهاش دينى و در نزدش مالى باشد و آن را در نيازمندىهاى خود خرج كند و دين خود را ادا نكند ، اكل مال به باطل كرده است ، بلكه لازم است دينش را بپردازد ، حتّى اگر خودش نيازمند صدقه گرفتن باشد » . البتّه جايز است كه خرج يك شب و روز خود را از آن جدا سازد .
إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجارَةً عَنْ تَراضٍ مِنْكُمْ .
لفظ
« مِنْكُمْ »
اشاره بدان دارد كه رضايت طرفين لازم است . اين استثنا نشاندهندهء آن است كه در تجارت لازم نيست عوضين مساوى باشند ، به گونهاى كه هركدام دقيقا به اندازهء ديگرى باشد ؛ زيرا اين امر نزديك به محال است . ازاينرو ، خدا اجازه داده است كه هريك از طرفين معامله ، مقدارى بيشتر از مال خود بگيرد ، البتّه مشروط به آنكه طرف ديگر با رضايت و اختيار خود معامله را انجام داده باشد و نيز مشروط به آنكه غش و دروغى در كار نباشد .
سؤال : اگر تاجر ماهرانه و با ابتكار به تبليغ و آرايش كالاى خود بپردازد آيا اين كار از قبيل غش و اكل مال به باطل است ؟
پاسخ : خير . لكن هرگاه معامله به اين شرط انجام شود كه مثلا كالا داراى فلان ويژگى باشد ، آنگاه ، عكس اين ويژگى آشكار شود در اينصورت ، خريدار خيار فسخ دارد ؛ يعنى مىتواند معامله را به هم بزند و كالا را به صاحبش برگرداند و قيمت را بازپس گيرد .