نيست ؛ اما آنان به جهت شناختى كه از خدا و نيز بيمى كه از او داشتند ، خود را گناهكار تصور مىكردند و در نتيجه ، از گناهى توبه مىكردند كه وجود خارجى نداشت و اين كار ، مظهر و اثرى از آثار عصمت و بلندى منزلت آنهاست ؛ زيرا انسان بزرگ كسى است كه خود را بزرگ نبيند و حتى خود را در برابر خدا بسيار ناچيز ببيند و همواره نفسش او را به كوتاهى كردن در طاعت و عبادت متهم كند و ازهمينرو ، از خدا آمرزش بخواهد و براى حسن عاقبت از او يارى بطلبد . برعكس
« الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً ؛
« 1 » كسانىكه كوشش آنان در زندگى دنيا تباه شد و مىپنداشتند كه كارى نيكو مىكنند » .
بهترين چيزى كه در اينباره خواندم ، يك بخش از مناجات امام زين العابدين عليه السّلام بود . امام عليه السّلام در اين مناجات از خدا درخواست مىكند كه يكى از بندگان صالح خود را كه در نزدش مستجاب الدعوة باشد ، به تسخير وى درآورد تا اين بنده وضعيت امام و خوف او را از خدا ببيند و متأثر شود و دلش به حال امام عليه السّلام بسوزد و به آفريدگار عظيم متوسل شود تا او با امام عليه السّلام مدارا كند . در نتيجه ، خدا دعاى اين عبد صالح را بپذيرد و امام عليه السّلام را از خشم و قهر خود نجات دهد و خشنودى و آمرزشش را شامل حال او گرداند . عين سخن امام عليه السّلام اين است : « شايد برخى از آنان با رحمت تو و به جهت وضعيت بدى كه دارم به من رحم كند و به سبب بدحالىام بر من رقت پيدا كند . ازاين رو ، در حقم دعايى كند كه تو آن را بهتر از دعاى خودم اجابت مىكنى و يا شفاعتم كند كه در نزد تو از شفاعت خودم كاراتر است ؛ دعايى كه با آن ، از خشمت رهايى يابم و به خشنودىات نايل گردم » .
امام زين العابدين و سيد الساجدين عليه السّلام خطاب به پروردگارش عرض مىكند :
« شايد شفاعت برخى از آنان كاراتر از شفاعت من در نزد تو باشد و با دعاى او من [ از خشمت ] رهايى يابم » . امام عليه السّلام اين سخنان را در روزگارى بيان كرد كه كسى بر
هامش
( 1 ) . كهف ( 18 ) آيهء 105 .