تفسير
در اين آيه چند نكته وجود دارد كه به ترتيب زير بيان مىكنيم :
1 .
يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ .
برخى گفتهاند : خطاب
« يا أَيُّهَا النَّاسُ »
به اهل مكه است ؛ لكن صحيح آن است كه اين خطاب ، تمامى مكلفين را دربر مىگيرد ؛ زيرا ظاهر لفظ دلالت بر عموم دارد و دليلى هم بر تخصيص وجود ندارد . حتى امر به تقوا بر شمول و عموم تأكيد دارد ؛ چراكه وجوب پرهيز از گناهان به گروه خاصى منحصر نمىشود .
2 .
الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ .
نويسندهء تفسير المنار از استاد خويش شيخ محمد عبده نقل مىكند : « خداوند متعال نفسى را كه انسانها از آن آفريده شدهاند ، مبهم گذاشت و آن را به صورت نكره آورده است ، ازاينرو ما نيز آن را در همان ابهام رها مىكنيم و خطابى كه در آيات ديگر وارد شده ؛ همانند « يا بنى آدم » ، با اين ابهام منافات ندارد - يعنى آن را بر طرف نمىكند و نص قاطعى مبنى بر اينكه تمامى بشر از فرزندان آدم است ، به شمار نمىرود ؛ زيرا براى صحت خطاب فوق ( يا بنى آدم ) كافى است كه مخاطبان در زمان نزول خطاب ، از فرزندان آدم باشند . پيشتر در تفسير قصهء آدم در اوايل سورهء بقره ، گفته شد كه پيش از آدم ، نوع ديگرى از همين انسان در زمين وجود داشته است كه فساد كردند و خون ريختند » .
نظريهء شيخ عبده در اين خلاصه مىشود كه قرآن كريم ، موضوع پدر بودن آدم را براى تمامى بشر ، نه نفى و نه اثبات مىكند ، بلكه ممكن است براى بشر چندين پدر باشند كه آدم يكى از آنهاست . اما اين سخن خداى تعالى كه مىگويد :
« يا بَنِي آدَمَ »
تنها نشاندهندهء آن است كه مخاطبان اين خطاب در دورهء محمد صلّى اللّه عليه و آله فرزندان آدم بودند و دلالت ندارد كه هركس پيش از اين مخاطبان بوده و يا پس از آنان خواهد بود ، از نسل آدم است ، بلكه ممكن است براى او پدرى غير از آدم باشد .