تفسير
ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ .
دشمنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دو گروه بودند : گروه اوّل ، مشركان كه در آشكار و نهان ، ايمان به حضرتش را رد كردند و از ابتدا اعلان جنگ دادند و تا آنجا پيش رفتند كه نيروها بر ضدّ او گرد آوردند و آنچه در توان داشتند ، براى رويارويى با او مهيّا ساختند .
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نيز بسان آنان ، نيروهايى را فراهم آورد و آنچه در توان داشت ، مهيّا ساخت .
اينان دشمنانى شناختهشده و جداى از مسلمانان بودند .
گروه دوم ، منافقان يعنى كسانى بودند كه كفر و دشمنى خويش با پيامبر و همراهانش را پنهان داشته ، اظهار دوستى و صميميت كردند ، مأموريت آنها اين بود كه در صفوف مسلمانان بر ضدّ پيامبر عمل كنند ؛ آنان گاهى به رواج دادن شايعات مىپرداختند ، گاهى مسلمانان را به نافرمانى خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله برمىانگيختند ، و زمانى هم براى سست كردن ارادهء مسلمانان مىكوشيدند و آنها را از مشركان مىترساندند .
همين گروه در برخى جنگها ، به سپاه مسلمان مىپيوستند و در ميانهء راه ، از آنها جدا مىشدند . پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و صحابهء پاكباختهء حضرتش از اين گروه آزار بيشترى ديدند تا از مشركان ؛ زيرا مشركان آشكارا مىجنگيدند ؛ ولى منافقان در نهان مكر مىكردند و سستى را در جان جامعه مىدواندند و اين شيوهء هميشگى منافقان با مناديان خير و صلاح در همهء زمانها و مكانهاست كه با هدف تبهكارى و خرابكارى به صفوف پاكان رخنه مىكنند . خداوند سبحان در شمارى از آيات ، از آنها ياد مىكند ؛ از جمله آيات 173 - 179 آل عمران كه مورد بحث ماست و نيز آيهء 112 سورهء انعام :
« وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً ؛
و همچنين براى هرپيامبرى دشمنانى از شياطين انس و جن قرار داديم . براى فريب يكديگر ، سخنان آراسته القا مىكنند » .