تفسير
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا أَضْعافاً مُضاعَفَةً وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ وَ اتَّقُوا .
مفسّران براى ارتباط اين آيه با قبل آن ، چند وجه بيان كردهاند . پيشتر در چندين مورد اشاره كرديم كه سنّت قرآن بر آن است كه برخى از احكام را با برخى ديگر بياميزد . به علاوه ، آيات قرآنى به تدريج و به مناسبتهاى مختلف نازل شدهاند .
برخى به اين آيه استدلال كردهاند كه رباى حرام ، رباى فاحش است ؛ امّا غير فاحش آن حرام نيست ؛ زيرا لفظ
« أَضْعافاً مُضاعَفَةً »
دلالت بر اين مدّعا دارد .
امّا درست آن است كه ربا ، با تمام اقسام و مراتب خود ، حرام است . كلمهء
« أَضْعافاً »
قيد نهى نيست ، بلكه به آنچه ربادهندگان در دوران جاهليّت انجام مىدادند ، اشاره دارد . به علاوه ، روايات فراوان و نيز اجماع دلالت دارند كه رباى كم همانند رباى بسيار حرام است ، بلكه هرچيزى كه بسيار آن حرام باشد ، كم آن نيز حرام است ؛ خواه ربا باشد و يا غير آن .
نويسندهء تفسير المنار در تفسير اين آيه ، بسيار سخن گفته و سرانجام بيان كرده است كه ربا بر دو قسم است :
قسم اوّل ، رباى نسيئه است ؛ به اينگونه كه شخصى از ديگرى طلبى دارد كه براى [ بازپرداخت آن ] مدّت معيّن شده است . حال وقتى آن مدّت فرارسد و بدهكار نتواند بدهى خويش را بپردازد ، به طلبكار مىگويد : مدّت را تمديد كن ؛ من از مقدار بدهى كه دارم ، بيشتر به تو خواهم داد . به همين ترتيب ، هربار كه طلبكار مدّت را تمديد كند ، بدهكار به مقدار مال بيفزايد . آنگاه نويسندهء المنار مىگويد : اين نوع ربا ذاتا حرام است .
قسم دوم ، رباى فضل يا زيادى است ؛ به اينگونه كه [ مثلا ] صد درهم را بدهد و در مدّت معينى صد و ده درهم بگيرد . مؤلّف تفسير المنار در اينباره مىگويد : اين نوع