إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ .
سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در روز بدر اين بود :
أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَ ؛
يعنى فرشتگانى كه از آسمان فرود مىآيند .
بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا .
« بَلى »
حرف ايجاب براى نفى است ؛ يعنى شما را اين امداد كفايت مىكند . ضمير غايب در
« يَأْتُوكُمْ »
به مشركان برمىگردد . مرجع ضمير مخاطب ، مؤمنان است .
« مِنْ فَوْرِهِمْ » ؛
يعنى بىدرنگ .
يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ .
مسوّمين از « سيماء » مشتق است ؛ يعنى اين فرشتگان علاماتى دارند كه آنان را نشان مىدهند .
آيهء مزبور بدون هيچ تأويلى دلالت دارد كه خداوند در برخى از جنگها با فرشتگان ، مسلمانان را كمك كرده است . روايات فراوانى نيز بر اين مطلب دلالت دارد . همچنين مسلمانان اتّفاقنظر دارند كه خداوند ، فرشتگان را در روز بدر براى يارى مسلمانان فروفرستاد ، لكن در فرستادن فرشتگان در روز احد اختلاف نظر دارند . ترديدى نيست كه خداوند فرشتگان را در روز بدر براى يارى مؤمنان فرو فرستاد ، امّا نوع اين يارى براى ما مشخّص نيست : آيا يارى رساندن مادّى نظير جنگيدن بوده و يا معنوى همانند ايجاد ترس در دلهاى مشركان و ايجاد آرامش در دلهاى مؤمنان ؟ خداوند ، خود داناتر است و بر ما لازم نيست كه در اينباره تحقيق و جستجو كنيم . وانگهى ، اگر تحقيق هم بكنيم به يقين دست نخواهيم يافت .
آرى ، دلايلى وجود دارند كه نشان مىدهند ، فرشتگان به صورت انسانها حاضر مىشوند . از جملهء اين دلايل ، آن است كه خداوند دربارهء مهمان ابراهيم عليه السّلام در آيهء 51 و آيات پس از آن از سورهء حجر خبر داده است :
« وَ نَبِّئْهُمْ عَنْ ضَيْفِ إِبْراهِيمَ »
تا اين آيه :
« إِنَّا أُرْسِلْنا إِلى قَوْمٍ مُجْرِمِينَ » .
و نيز آيهء 77 از سورهء هود كه دربارهء مهمانان لوط خبر مىدهد . از آن جمله اين سخن خداوند است :
« فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا » .
« 1 » از آن جمله ،
هامش
( 1 ) . مريم ( 19 ) آيهء 17 .