إِلَّا الَّذِينَ تابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ بَيَّنُوا .
يعنى كسانى كه حق را پنهان كنند ملعونند ، جز كسىكه توبه كند و از آنچه انجام داده است پشيمان گردد و نيّت خود را اصلاح كند ، بدين ترتيب كه خالصانه توبه نمايد و تصميم بگيرد كه ديگر گناه نكند و نيز حقّى را كه قبلا پنهان نموده است ، آشكارا بيان كند ، چراكه به عنوان مثال ، مادام كه دزد ، اموال دزديده را به صاحبانش بازنگرداند ، پشيمانى و توبهء او فايدهاى ندارد .
فَأُولئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ أَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ .
« توّاب » از صفات خداوند و بدين معناست كه او توبهء هركس را كه توبه كند مىپذيرد . « توّاب » صيغهء مبالغه است ، يعنى بسيار توبه را مىپذيرد . اينكه واژهء « توّاب » توأم با واژهء « رحيم » آمده ، بدان سبب است كه خداوند مىخواهد بفهماند كه پذيرفتن توبهء گناهكار به خاطر رحمت او به بندگانش مىباشد .
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ .
خداوند حتّى توبهء كسى را كه به او كافر شده و او را انكار كرده است مىپذيرد . هرگاه چنين شخصى توبه كند و از كردهاش پشيمان گردد ، خدا وى را مىبخشد و مشمول رحمت خود قرار مىدهد . او تنها كسانى را عذاب مىكند كه تا هنگام مرگ بر كفر و معصيت خود پافشارى كنند ؛ زيرا در اين صورت ، آنان مستحقّ لعنت اهل آسمان و زمين خواهند بود .
سؤال : چگونه خداوند فرموده است :
« وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ » ،
با اينكه مىدانيم در ميان مردم كسانى هستند كه كافر را لعن نمىكنند ، بهويژه آنانكه از كيش همان كافر پيروى مىكنند و همانند او هستند ؟
پاسخ : مقصود از
« وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ »
آن است كه هركس در حال كفر از دنيا برود ، شايستهء لعنت اهل آسمان و زمين است ، خواه آنان وى را عملا لعنت كنند و يا نكنند و حتّى اگر آنان همانند او كافر باشند ، باز هم وى