مجازات ، بدون ابلاغ ، زشت است
شخص عاقل و بالغ در صورتى در پيشگاه خدا مسئول است كه تكليف الهى به وى ابلاغ شود و او نسبت بدان شناخت و آگاهى يابد . امّا اگر تكليف وجود داشته باشد و بيان نيز بشود ، ولى به شخص مكلّف ابلاغ نشود ، وى مسئول نمىباشد ؛ چرا كه نرسيدن بيان ، همانند آن است كه اصلا تكليفى وجود نداشته باشد . البته ، بر مكلّف واجب است كه بيان و دليل حكم را در هرجا كه احتمال مىدهد كاوش و جستجو كند و نيز از كارشناسان احكام دين و شريعت بپرسد و اهمال و سهلانگارى در اينباره براى او جايز نمىباشد . همچنين ، وى در صورت كوتاهى نمىتواند نادانىاش را بهانه قرار دهد ، زيرا فردى كه در شناخت حكم الهى كوتاهى مىكند بهسان كسى است كه عمدا آن را ترك مىكند و حتّى مقصّر ، عين متعمّد است ؛ چراكه وى عمدا به جستجوى احكام الهى نمىپردازد ؛ امّا اگر مكلّف با جدّيت تفحّص و جستجو كند و دليل حكم خدا را پيدا نكند ، مسئول نخواهد بود ، هرچند دليل حكم درواقع موجود باشد .
حقيقت گفته شده از بديهيات عقلى به شمار مىرود . آخر ، كدامين انسان خردمند است كه ديگرى را به خاطر كارى سرزنش كند كه وى آن را نمىداند و در اينباره هيچگونه كوتاهى هم نكرده است . همهء فقها دربارهء حقيقت مزبور وحدتنظر دارند و شريعت مقدّس نيز در ضمن آيات و روايات متعدّد آن را مورد تأييد قرار داده است ؛ از جملهء اين آيات ، آيهء موردبحث است :
« مِنْ بَعْدِ ما بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ »
و نيز آيهء پانزدهم سورهء اسراء :
« وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا » .
و از جمله رواياتى كه بر موضوع فوق دلالت دارد ، روايتى است از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله كه فرمود :
« رفع عن أمتي ما لا يعلمون ؛
از امّت من آنچه را كه نمىدانند برداشته شده است » . و ما هرگاه به آيهاى برسيم كه بر حقيقت نامبرده دلالت داشته باشد ، بار ديگر در اينباره سخن خواهيم گفت .