جاهل در احكام شرعى از او ، در صورتى كه وى مجتهد باشد ؛ امّا آثار اخروى عبارتند از : علو و والايى مقام و دريافت پاداش .
مؤمن ، كسى است كه با زبان خود به شهادتين اقرار كند و در قلب خويش آن را تصديق نمايد و تنها به اقرار به زبان و يا تنها به تصديق به قلب بسنده نكند ، بلكه هر دو لازمند . بنابراين ، هر مؤمنى مسلمان است ، امّا هر مسلمانى لزوما مؤمن نيست .
با بيان فوق روشن گرديد كه عمل شايسته غير از ايمان است ؛ زيرا خداى سبحان ، « الذين عملوا الصالحات » را به
« الَّذِينَ آمَنُوا »
عطف كرده است و عطف ، تعدّد و مغايرت را اقتضا مىكند . لازم به ذكر است كه عمل شايسته ، تحت مفهوم عدالت داخل است ، چنانكه پيشتر اشاره كرديم و در آينده نيز وقتى مناسبتى پيش آيد در اينباره سخن خواهيم گفت .
خوب است بدين نكته اشاره كنيم كه فقهاى اماميه در كتابهاى فقهى واژهء « مؤمن » را تنها در مورد دوازده امامى به كار مىبرند ؛ مثلا وقتى مىگويند : زكات به مؤمن پرداخت مىشود ، در نماز به مؤمن اقتدا مىشود و . . . منظور ايشان از مؤمن تنها دوازده امامى است و اين اصطلاح ، مخصوص فقهاست . حتّى خود فقيه امامى وقتى در غير مسائل فقهى دربارهء مؤمن سخن بگويد ، از اين واژه كسى را اراده مىكند كه به شهادتين اقرار و آن را تصديق كند ، هرچند وى دوازده امامى نباشد .
در هرحال ، هيچ كدام از اسلام و ايمان به معنايى كه بيان كرديم مستلزم رهايى از عذاب خدا در فرداى قيامت نيست ، بلكه بايد علاوه بر اسلام و ايمان ، استقامت ، يعنى عمل به كتاب خدا و سنّت پيامبر او نيز وجود داشته باشد .
مرتكبشوندهء گناه كبيره
فقها گناهان را به دو قسم تقسيم كردهاند : كباير ، نظير نوشيدن شراب و صغاير ، همانند نشستن بر سفرهء شراب ، بدون نوشيدن . تعريف و تعيين شمارهء گناهان كبيره و