گاه مؤمنانى را كه عذرى دارند شيطان وسوسه مىكند و آنها از بيم آن كه مبادا حرج / 253 به چنان شدتى نرسيده باشد كه آنان را از جنگ باز دارد . قرآن براى چنين كسانى است كه اعلام مىدارد كه اگر نيت صالح باشد و اخلاص در عمل خداوند نيكوكاران را مورد عتاب قرار نخواهد داد و در پايان هم مىافزايد كه :
وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
خدا آمرزنده و مهربان است . » [ 92 ] همچنين حرجى نيست بر كسانى كه آهنگ رفتن به جنگ دارند و نام خود را در زمرهء آماده شدگان به پيكار ثبت مىكند ولى دولت اسلامى توان آن را ندارد كه براى او سلاح مهيا كند يا آذوقه معين كند .
وَ لا عَلَى الَّذِينَ إِذا ما أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لا أَجِدُ ما أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوْا وَ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً أَلَّا يَجِدُوا ما يُنْفِقُونَ
و نيز بر آنان كه نزد تو آمدند تا ساز و برگ نبردشان دهى و تو گفتى كه ساز و برگى ندارم و آنها براى خرج كردن هيچ نيافتند و اشك ريزان و محزون بازگشتند ، گناهى نيست . » مفسران گويند كه اين سوره در حق گريندگان نازل شده و آنان هفت تن بودند كه نزد پيامبر آمدند و گفتند يا رسول اللَّه ! ما را اسب و سلاح ده كه هيچ نداريم . پيامبر فرمود مرا نيز هيچ وسيلهاى نيست . « 11 » چه بسا دلالت بر آن داشته باشد كه بر مسلمان واجب است كه همواره آمادهء پيكار باشد ، / 254 با هر وسيلهاى كه برايش ممكن است . اگر نداشته باشد اقلا آمادگى روحى داشته باشد كه در حديث آمده است :
هر كه بميرد و به جهاد نرفته باشد يا براى جنگ با خود پيمان نبسته باشد اگر بميرد چون اهل جاهليّت مىميرد » .
هامش
( 11 ) - مجمع البيان ، ج 5 ، ص 60 .