تبعيت از شيطان واهمه داخلى و شيطان بزرگ خارجى ، بر خلاف فطرت اوليهء او است . و شك نيست كه تمام عجلهها و شتابزدگىها و بىثباتىها و بىقرارىها ، از خوف نرسيدن به مآرب نفسانيه و لذّات و شهوات حيوانيه يا فقدان مقاصد حيوانى است .
قلبى كه در آن ، نور توحيد و معرفت كمال مطلق تابيده شده باشد ، داراى طمأنينه و ثبات و تأنّى و قرار است . دلى كه نورانى به معرفت حق - جلَّ وعَلا - شده باشد ، مجارى امور را به قدرت او مىداند و خود و جدّيت و حركت و سكون خود و همه موجودات را از او مىداند و زمام امر موجودات را به دست خود آنها نمىداند . چنين قلبى اضطراب و شتابزدگى و بىقرارى ندارد .
و به عكس ، دلى كه از معرفت ، محتجب ، و در حجابهاى خودبينى و شهوات و لذّات حيوانى اندر است ، از فوت لذّات حيوانى خوفناك است .
چنين شخصى طمأنينه قلب را از دست داده و در كارها با عجله و شتابزدگى اقدام مىكند .
اهل معرفت گويند : دعا بر سه گونه است :
يكى ، دعاى از روى استعجال ، و آن دعاى عامّه است . اينان چون اسير مقاصد نفسانيه هستند ، در دعا نيز شتابزده هستند كه مبادا مقاصد دنياوى يا حيوانى از آنها فوت شود .
ديگر ، دعاى از روى احتمال ، و اين ، دعاى ارباب حكمت است . اينان نيز پابند مقاصد خويشند ، و احتمال مىدهند دعا در جريان امور قضايى دخالت داشته باشد و قضاى حق تعالى مقيّد به دعا باشد ؛ از اين جهت دعا كنند .
سوم ، دعاى از روى امتثال است ، و اين ، دعاى اصحاب معارف است . آنان
شرح حديث جنود عقل و جهل ( موسوعة الإمام الخميني 49 ) ( فارسى ) — صفحة 377
مساهمون: السيد الخميني
ص٣٧٧