در اينجا نيز مختصرى مذكور مىداريم تا فايده تمام شود ، و اين تقسيم ، غير از آن است كه در آن كتاب مذكور شده .
بدانكه از براى تواضع درجاتى است كه تكبر در هر درجه مقابل آن است :
اوّل ، تواضع اولياء كُمّل و انبياء عظام است كه آنان به واسطه تجلّيات ذاتى و اسمائى و صفاتى و افعالى در قلبشان ، در پيشگاه حق تعالى و مظاهر جمال و جلال آن ذات مقدّس متواضع شوند ، و مشاهده كمال ربوبيت و ذلّت عبوديت در آنها ، غايتِ تواضع و تذلّل را در قلبشان ايجاد كند ، و هر چه در اين دو نظر و دو مشاهده كامل گردند ، در حقيقتِ تواضع نيز كامل شوند ، چنان كه ذات مقدس أعرف خلق اللَّه و أعبد عباد اللَّه ، خاتم النبيّين ، متواضعترين موجودات است در پيشگاه مقدّس حق تعالى ؛ زيرا كه در مشاهده كمال ربوبيت و نقص عبوديت ، كاملترين موجودات است .
و اين طايفه از متواضعين ، چنانچه براى حق - جلّ وعلا - متواضعند ، براى مظاهر جمال و جلال او نيز ، براى او متواضعند ، و تواضع براى اينان ، ظلّ تواضع براى حق است ، و اينان علاوه بر تواضع ، داراى مقام محبّت نيز هستند ، و محبّت به مظاهر حق - تابع محبّت به حق - دارند ، و اين تواضع كه مشفوع با محبت است ، كاملترين مراتب تواضع است .
دوم ، تواضع اهل معرفت است كه در آنها همين تواضع اولياء هست ، لكن در مرتبه ناقصتر است ؛ زيرا مقام معرفت با مشاهدت حضورى فرق دارد .
سوم ، تواضع حكماء است كه در رتبه پس از اينها است . آنان نيز اگر به مقام حكمت الهى رسيده باشند و قلب آنها به نور حكمت روشن شده باشد ، براى حق و خلق متواضع شوند ، چنان كه در حكمتهاى لقمانى ،
شرح حديث جنود عقل و جهل ( موسوعة الإمام الخميني 49 ) ( فارسى ) — صفحة 349
مساهمون: السيد الخميني
ص٣٤٩