عظيم و بزرگ است . قلب انسانى اگر عظمت و بزرگى كسى را ادراك كرد ، ناچار و از روى جبلّت و فطرت ، ( بدون إعمال رَويّه ) از او تعظيم كند ، و در پيشگاه او سر كوچكى فرو آورد ، و متواضع و فروتن شود . و به تبع اين تواضع و فروتنى براى آن بزرگ ، براى توابع و بستگان او نيز متواضع شود به طور تبع و بستگى .
و چون فطرت متواضع پيش عظيم مطلق و بزرگ به تمام معنى و تمام حقيقت است ، از اين جهت اگر براى او احتجاب و اختمار در طبيعت و احكام طبيعت رخ ندهد ، تعظيم و تواضع استقلالى او براى حق تعالى - جَلَّتْ عظمتُهُ - است كه عظيم عَلىَ الإطلاق است ، و تمام بزرگيها و عظمتها و جلال و جمالها ، ظلِّ عظمت و جلال و جمال او است .
پس انسان ، به حسب فطرت اصليّه غير محجوبه به احكام طبيعت ، براى حق تعالى بالذات و براى مظاهر جمال و جلالِ او بالعرض ، متواضع است . و تواضع براى بندگان عين تواضع از حق است .
و از اين تواضع كه روى فطرت اصليّه ظهور كند ، دست تصرّف نفس و شيطان كوتاه است . از اين جهت ، اين تواضع براى خود و خودخواهى نيست ، و از طمع و چشم داشت براى استفاده ، مُنزَّه و مُبرّى است .
صاحب اين فطرت غير محجوبه ، در عين حال كه براى جميع مخلوقات تواضع كند ، جز براى حق تعالى تواضع نكند ، و وِجههء قلبش جز به ذات مقدس حق تعالى نيست . و اين تكثير ، عين توحيد و اين توجّه به خلق ، عين توجّه به حق است . و چون اين خُلق از سرچشمه معرفت و محبّت است ، خود عين معرفت اللَّه و محبت اللَّه است .
صاحب اين فطرت ، از احدى از مخلوقات ، تملّق و چاپلوسى نكند ؛ زيرا كه
شرح حديث جنود عقل و جهل ( فارسى ) — صفحة 354
مساهمون: السيد الخميني
ص٣٥٤