رحمت و رأفت الهيه است در عالم ملك ، بلكه تمام حدود و تعزيرات و قصاص و امثال آن ، حقيقت رحمت و رأفت است كه در صورت غضب و انتقام جلوه نموده :
« وَ [ لَكُمْ ] فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ »
« 1 » ، بلكه جهنم رحمتى است در صورت غضب براى كسانى كه لياقت رسيدن به سعادت دارند . اگر تخليصاتى و تطهيراتى كه در جهنم مىشود نبود ، هر گز روى سعادت را آن اشخاص نمىديدند .
بالجمله : كسى كه قلب او از رأفت و رحمت به بندگان خدا خالى باشد ، او را بايد از مسلك اين جمعيّت خارج كرد و از حقّ دخول در عائله بشرى محروم نمود .
اهل معرفت فرمايند : « بسط بساط وجود و كمال وجود به اسم رحمان و رحيم است » . « 2 »
و اين دو اسم شريف از امّهات اسماء و اسماء محيطه واسعه است ، چنانچه در كريمهء الهيه است :
« وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ »
« 3 » ، و فرمايد :
« رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً » .
« 4 »
و از اين جهت است كه در مفتاح كتاب الهى « 5 » ، اين دو اسم بزرگ تابع اسم اعظم قرار داده شده است ، اشارهء به آن كه مفتاح وجود حقيقت رحمت رحمانيّه و رحيميّه است ، و رحمتْ سابق بر غضب . و از اين باب ، أهل معرفت گويند :
هامش
( 1 ) - اى خردمندان ، شما را در قصاص زندگى است . ( بقره / 179 ) .
( 2 ) - الفتوحات المكيّة ، ابن عربى ، ج 1 ، 102 .
( 3 ) - و رحمت من همه چيز را فرا گرفته است . ( أعراف / 156 ) .
( 4 ) - پرودگارا رحمت و دانش تو بر همه چيز احاطه دارد . ( غافر / 7 ) .
( 5 ) - مراد سوره فاتحة الكتاب ( حَمد ) است .