افق عالم مثال و برزخ اوّل است - للَّه ، يعنى براى مقام اسم جامع كه اللَّه است ، ثابت است . و از براى او است مقام ربوبيت و تربيت عالمين ، كه مقام سوائيت و ظهور طبيعت است .
و اين مقام ربوبيتْ ظاهر است به رحمانيت و رحيميت ربوبيه ، كه در موادّ مستعدّه بسط فيض كند به رحمانيت ؛ و در مهد هيولى به ظهور رحيميت تربيت آنها كند و به مقام خاصّ خود رساند . و آن
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
است كه به قبضهء مالكيتْ جميع ذرّات وجود را قبض كند و ارجاع به مقام غيب نمايد :
كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ
« 1 » . و اين تمام دائرهء وجود است كه در
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
به طريق اجمال مذكور است ، و در حمد به طريق تفصيل ؛ و تا
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
خالص براى حق است ، چنانچه در حديث است « 2 » .
و چون بندهء سالك الى اللَّه به مِرقاتِ « اقْرَأْ وَارْقَ » « 3 » و عارج به معراجِ « الصَّلاةُ مِعْراجُ الْمُؤْمِن » « 4 » مشاهدهء رجوع جميع موجودات و فناى دار تحقّق در حق كند و حق براى او جلوه به وحدانيت نمايد ، به زبان فطرت توحيد گويد :
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
.
و چون نور فطرت انسان كامل ، محيط به جميع انوار جزئيه است و عبادت و توجه آن ، توجهِ دار تحقّق است ، به صيغهء جمع ادا كند - « سَبَّحْنا فَسَبَّحَتِ الْمَلائِكَةُ
هامش
( 1 ) - « همانطور كه در آغاز بيافريدتان باز خواهيد گشت » . ( الأعراف ( 7 ) : 29 )
( 2 ) - بحار الأنوار ، ج 89 ، ص 226 ، حديث 3 .
( 3 ) - « بخوان و بالا رو » . ( الكافي ، ج 2 ، ص 606 ، « كتاب فضل القرآن » ، « باب فضل حاملالقرآن » ، حديث 10 )
( 4 ) - « نماز معراج مؤمن است » . ( الاعتقادات ، علّامه مجلسى ، ص 39 )