هر چه باشد ، در بار او باشد و به دوش او باشد ، چطور فايده ندارد و آن حمار از او استفاده نمىكند ؛ آنهايى هم كه انبار علم در باطنشان هست و باطنشان تمام علوم را فرض كنيد ، تمام صناعات را ، تمام تخصصات را داشته باشند ، لكن تربيت و تزكيه نشده باشند ، آنها هم آن علومشان براى آنها فايده ندارد ، بلكه بسيارى از اوقات مضرّ است .
بسيارى از اوقات هست كه آن كسى كه عالم است ، آن كسى كه همه چيز را مىداند لكن تزكيه نشده است ، تصفيه نشده است ، تربيت الهى نشده است ، آن علمش وسيله است از براى اينكه بشر را به تباهى بكشد . چه بسا عالمانى كه براى بشر تباهى هديه مىآوردند .
آنها از جهال بدتر هستند و چه بسا متخصصانى كه براى بشر هلاكت ايجاد مىكنند ، تباهى ايجاد مىكنند . آنها از مردم عامى بدتر هستند . ضررشان بيشتر است . همان است كه قرآن فرمود كه :
كَمَثَلِ الْحِمارِ
« 1 » و از آن هم بالاتر اينكه موجب صدمه به ديگران مىشود . شما كه براى تربيت معلم قيام كرديد ، و هر كس كه براى تربيت معلم قيام كرده است بايد بداند كه اولًا شغل ، شغلى الهى است . خداى تبارك و تعالى مربّى معلّمين است كه انبيا باشند . اولًا شغل ، شغلى الهى است و ثانياً تربيت و تزكيه ، مقدّم بر تعليم است .
مدرسههاى ما ، دانشسراهاى ما ، دانشگاههاى ما و همهء مدارس علوم - چه علوم اسلامى يا غير اسلامى باشد - اينها اگر در آنها تربيت باشد ، تزكيه باشد ، آنها مىتوانند خدمتها بكنند و براى بشر سعادت را به هديه بياورند . و همهء سعادتهاى بشر از علم و ايمان و تزكيه است :
إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ
« 2 » انسان ، اصلش اين حيوانى كه به اسم انسان خوانده مىشود ، در خسارت و زيان است مگر يك طايفه . آنهايى كه ايمان آوردند به خداى تبارك و تعالى و آنچه كه او فرموده است ، و اعمال صالحه بجا آوردند ، و از آثارش هم اين است كه
تَواصَوْا بِالْحَقِّ
« 3 » توصيه به حق و توصيه به صبر مىكنند . و الّا اگر از اين استثناى
إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا
خارج شد ،
لَفِي
هامش
( 1 ) - « مانند الاغ »
( 2 ) - سورهء عصر ، آيهء 2 : « كه انسان همه در خسارت و زيان است »
( 3 ) - سورهء عصر ، آيهء 3 :إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِمگر آنان كه به خدا ايمان آورده و نيكو كار شوند و به راستى و درستى و پايدارى در دين ، يكديگر را سفارش كردند ( و به حفظ دين و اطاعت حق ترغيب و تشويق كردند )