تعلم . با تعبير
هُوَ الَّذِي
، اوست كه اين كار را كرده است . كانّه يك مطلب با اهميتى است كه مىفرمايد :
هُوَ الَّذِي بَعَثَ
اين است كه فرستاده است بين مردم . و همهء عالم امى هستند . حتى آنهايى كه به حسب ظاهر درسهايى خواندهاند . و به حسب ظاهر صنايعى را مىدانند . و مسائلى را اطلاع بر آن دارند . لكن همهء آنها نسبت به آن تربيتى كه از جانب خدا به وسيلهء انبيا به آنها مىشود همه امى هستند . همه در ضلال مبين هستند .
معيار مؤمن و غير مؤمن
تنها راه تربيت و تعليم راهى است كه از ناحيهء وحى و مربى همهء عالم رب العالمين ، تنها راه آن راهى است كه از ناحيهء حق تعالى ارائه مىشود . و آن تهذيبى است كه با تربيت الهى به وسيلهء انبيا مردم آن تربيت را مىشوند . و آن علمى است كه به وسيلهء انبيا بر بشر عرضه مىشود . و آن علمى است كه انسان را به كمال مطلوب خودش مىرساند . همان كه در آيهء ديگر مىفرمايد كه :
اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ .
« 1 » دو گروهاند . مردم : يك گروه مؤمن هستند كه تحت تربيت انبيا واقع شدهاند . به واسطهء تربيت انبيا از همهء ظلمتها و از همهء گرفتاريها و از همهء تاريكيها خارج شدند آنها . به واسطهء تعليمات انبيا وارد شدند در نور ، در كمال مطلق . اين آيه ؛ ميزان مؤمن را و معيار ايمان را بيان مىفرمايد ، و مدّعيان ايمان را از مؤمنين جدا مىفرمايد . مؤمنين آنها هستند كه به واسطهء تربيت حق تعالى و به واسطهء تربيت انبيايى كه مربّا « 2 » هستند به تربيت الهى ، از همهء ظلمتها ، از همهء نقيصهها ، از همه چيزى كه انسان را از راه بازمىدارد ، اينها را خارج مىكنند از همهء ظلمتها به نور . ميزان مؤمن اين ميزان است . هر كس از همهء ظلمتها به واسطهء تعليم انبيا خارج شده است و به نور مطلق رسيده است اين مؤمن است . مدّعيان ايمان زيادند ، لكن مؤمنين اندكاند .
آنهايى كه در مقابل مؤمنين هستند
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا
آنهايى كه كافر هستند ، آنها اوليايشان خدا
هامش
( 1 ) - سورهء بقره ، آيهء 257 : « خدا يار اهل ايمان است ، آنان را از تاريكيها بيرون آوَرد و به سوى روشنايى ببرد . و آنان كه راه كفر گزيدند ، يار ايشان شيطان و ديو راهزن است ، آنها را از روشنايى به تاريكيهاى گمراهى افكند . . . »
( 2 ) - تربيت شده ( اسم مفعول ) .