مدارس قديمه ما مىخواهيم ، همين معنا نيست كه در سطح ظاهر الآن هست . و متفكرين ما همان سطح ظاهر را دارند در آن [ كار ] مىكنند و بسيار هم ارجمند است كارهايشان ؛ لكن آنكه اسلام مىخواهد اين نيست .
آنى كه اسلام مىخواهد تمام علوم ، چه علوم طبيعى باشد و چه علوم غير طبيعى باشد ، آنكه از آن اسلام مىخواهد ، آن مقصدى كه اسلام دارد ، اين است كه تمام اينها مهار بشود به علوم الهى و برگشت « 1 » به توحيد بكند . هر علمى جنبهء الوهيت در آن باشد ، يعنى انسان طبيعت را كه مىبيند خدا را در آن ببيند ، ماده را كه مىبيند خدا را در آن ببيند ، ساير موجودات را كه مشاهده بكند خدا را در آن ببيند . آنكه اسلام براى آن آمده است : براى برگرداندن تمام موجودات طبيعى به الهيت و تمام علوم طبيعى به علم الهى . و از دانشگاهها هم اين معنا مطلوب است . نه اينكه خود طب را - البته طب هم بايد باشد ، علوم طبيعى هم همه بايد باشد ، معالجات بدنى هم بايد باشد - لكن مهم آن مركز ثقل است كه مركز توحيد است . تمام اينها بايد برگردد به آن جهت الوهيت . نبايد ما خيال كنيم كه . . . مثلًا اگر علومى در اسلام هم باشد ، نظر مثل علومى است كه ساير مردم دارند يا ساير رژيمها دارند .
ساختن جامعهء توحيدى از جهان مادى
اسلام در همه چيزش اصلش آن مقصد اعلى را خواسته . هيچ نظرى به اين موجودات طبيعى ندارد الّا اينكه در همان نظرْ نظر به آن معنويت دارد و به آن مرتبهء عاليه دارد . اگر نظر به طبيعت بكند ، به عنوان اينكه طبيعت يك صورتى است از الهيت ؛ يك موجى است از عالم غيب . اگر نظر به انسان بكند به عنوان اين است كه يك موجودى است كه از او مىشود يك موجود الهى درست كرد . تربيتهاى اسلام تربيتهاى الهى است ؛ چنان كه حكومت اسلام حكومت الهى است . فرق ما بين حكومتهاى ديگر با حكومت اسلام اين است كه آنها حكومت را مىخواهند براى اينكه غلبه كنند بعضى بر بعضى و سلطه پيدا
هامش
( 1 ) - اصل : برگشتش .