ايران ، در اين مدتى كه خودمان يادمان هست - كه من از همهء شما بيشتر يادم هست - اين است كه از آن اوّلى كه رضا خان آمد در ايران كودتا كرد ، تا حالايى كه به حمد اللَّه غلبه حاصل شد ، در طول اين پنجاه سال ، كه شايد سخت ترين ايام بود بر ملت ايران - و اينها اگر جنايتكارتر از همهء سلاطين سابق نبودند ، خيانتكارتر بودند .
ممكن است كسى بگويد كه آقا محمد قجر « 1 » هم مثل آنها جنايتكار بوده ، اما آقا محمد قجر مثل اينها خيانتكار نبود ، در تاريخ نيست كه محمد خان قجر براى مملكت ديگرى منافع مملكت خودش را داده باشد . جنايتكار بود ، اما خيانتكار نبود . همين طور سلاطين سابق جنايتكار بودند همهشان ، همه بد بودند ، اما خيانت مثل اين عنصر فاسد ، هيچ يك از سلاطين ايران خيانت اين جورى نكردند . اينها ، از پدر و پسر ، در اين مملكت خيانتها كردند كه به اين زودى ما نمىتوانيم مطلع بشويم . الآن قراردادهايى كه با اين ممالك بزرگ كردند پيش اين حكومت ما محير العقول است كه اين چه جور قراردادهايى هست ! مىگويند اين قراردادها جورى است كه ما هر طرفش را بگيريم ضرر دارد ! همهء كارهايى كه اينها كردند خيانت به مملكت خودشان ، به ملت خودشان بود . سلاطين سابق خيانت به اين معنا كم داشتند ، شايد در قاجار بود يك قدرى ، اما كم بوده است . قبل از اينها ، خيانت به اين معنا نبوده است ، اينها خيانتهايى كردند كه به اين زودى تاريخ نمىتواند كشف كند ، و شايد بعضى از آنها تا آخر هم كشف نشود . آن قدرى كه كشف شده مورد تعجب اشخاص است كه الآن مطالعه مىكنند دربارهء آنها . وزارتخانهها فرصت پيدا كردهاند و مطالعه مىكنند راجع به قراردادهايى كه اينها با ممالك كردهاند ، كه چطور قراردادهاى فاسدى بوده كه اينها كردند و الآن يكى از گرفتاريهاى بزرگ دولت ما اين است كه با اين قراردادها چه بايد كرد . مىگويند هر طرفش را مىگيريم اشكال دارد ، جورى درست كردهاند كه در آنها على أىّ حال ضرر است .
هامش
( 1 ) - مؤسس سلسلهء قاجاريه