بستيم . پس ، بايد ملامت به خود ما برگردد ، چنانچه رسول خدا ، صلّى اللّه عليه و آله ، در اين حديث كه به شرح آن اشتغال داريم فرموده است . و اين قدر در اخبار و آثار سفارش اتصاف به مكارم اخلاق و اجتناب از مقابلات آنها شده است كه به ميزان نيايد ، و ما حتى از مراجعهء به كتاب آنها غفلت داريم .
هان اى عزيز ، تو اگر با اخبار و احاديث سر و كارى دارى ، به كتب شريفهء اخبار ، خصوصا كتاب شريف كافى ، مراجعه كن ، و اگر با بيان علمى و اصطلاحات علما سر و كارى دارى ، به كتب اخلاقيه از قبيل طهارة الاعراق [ 1 ] و كتب مرحوم فيض و مجلسى و نراقيان [ 2 ] مراجعه كن ، و اگر خود را از استفاده مستغنى مىدانى ، يا اتصاف به اخلاق كريمه و احتراز از سيّئات اخلاقيّه را لازم نمىدانى ، جهل خود را كه امّ الامراض است معالجه كن .
و ما ختم مىكنيم اين مقام را به تبرك به ذكر بعضى اخبار شريفهء اين باب .
فقيه بإسناده عن أبي عبد اللّه ، عليه السّلام ، قال : إنّ اللّه خصّ رسوله ، صلّى اللّه عليه و آله ، بمكارم الأخلاق ، فامتحنوا أنفسكم : فإن كانت فيكم ، فاحمدوا اللّه و ارغبوا إليه في الزّيادة منها . فذكرها عشرة : اليقين ، و القناعة ، و الصّبر ، و الشّكر ، و الحلم ، و حسن الخلق ، و السّخاء ، و الغيرة ، و الشّجاعة ، و المروّة . « 1 » و اين حديث از چندين طرق نقل شده ، الا اينكه از معانى الاخبار ، « رضا » عوض « حلم » نقل شده است . « 2 » حاصل آنكه « خداى تعالى رسول خود را به مكارم اخلاق اختصاص داد ، پس امتحان كنيد شما خود را : اگر اين صفات در نفوس شما بود ، حمد خدا كنيد و به سوى خدا توجه كنيد براى زيادت . » پس دهتاى از آن صفات را ذكر فرمود چنانچه در روايت است . و در وافى از كتاب كافى اين حديث را با مختصر تفاوتى نقل فرموده . « 3 » و عن المجالس بإسناده عن الصادق ، جعفر بن محمّد ، عليهما السّلام ، أنّه قال : عليكم بمكارم الأخلاق ، فإنّ اللّه عزّ و جلّ يحبّها ، و إيّاكم و مذامّ الأفعال [ 3 ] ،
هامش
[ 1 ] طهارة الأعراق ، تصنيف ابن مسكويه دانشمند قرن پنجم هجرى .
[ 2 ] از جمله محجّة البيضاء ، كلمات مكنونة ، حيوة جاويد ، از فيض كاشانى . حق اليقين از علّامه مجلسى ، و جامع السعادات از ملّا مهدى نراقى . و معراج السعادة از ملّا احمد نراقى كه اقتباس از كتاب جامع السعادات است .
[ 3 ] قوله و مذامّ الأفعال در نسخهء « وسايل » كه پيش نويسنده است اينطور وارد است ، و محتمل است مذامّ الأخلاق باشد و سهوى از ناسخ يا راوى شده باشد . ( منه عفى عنه ) .
( 1 ) خصال ، ج 2 ، ص 431 ، باب 10 ، حديث 12 .
( 2 ) معانى الأخبار ، ص 191 ، « باب في مكارم الأخلاق » ، حديث 3 .
( 3 ) الوافى ، ج 4 ، ص 264 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب جوامع المكارم » ، حديث 2 .