ركعت نماز بخواند در صورتى كه بداند چه مىگويد در آنها ، منصرف شود و حال آنكه نيست بين او و بين خداوند گناهى مگر آنكه آمرزيده آن را . » و عن رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله ، أنّه قال : ركعتان خفيفتان في تفكّر خير من قيام ليلة . « 1 » « فرمود رسول اكرم ، صلّى اللّه عليه و آله ، : دو ركعت خفيف با تفكر بهتر از عبادت يك شب است . »
فصل
پس از آنكه معلوم شد كه حضور قلب در عبادات قلب و روح عبادات است و نورانيت و مراتب كمال آن بسته است به حضور قلب و مراتب آن ، اكنون بايد دانست كه از براى حضور قلب مراتبى است كه بعضى از آن مراتب اختصاص دارد به اولياى حق ، و دست ديگران از وصول به شاهق آن كوتاه است ، ولى بعض مراتب آن براى سلسلهء رعيت نيز ممكن الحصول است . و بايد دانست كه حضور قلب به طريق كلى منقسم شود به دو قسمت عمده : يكى حضور قلب در عبادت ، و ديگر حضور قلب در معبود .
و پيش از بيان اين مطلب لابديم از ذكر يك مقدمه . و آن اين است كه اهل معرفت گويند باب عبادات مطلقا باب ثناى معبود است ، منتها هر يك از آنها ثناى حق است به نعتى از نعوت و اسمى از اسماء مگر نماز كه ثناى حق است به جميع اسماء و صفات . و در سابق بر اين ، در شرح بعضى احاديث ، ذكر شد « 2 » كه ثناى معبود از فطرياتى است كه جميع سلسلهء بشر بر آن مخمّرند و فطرت حكم به لزوم آن مىكند ، و خاضع براى كامل و مطلق و جميل مطلق و منعم مطلق و عظيم مطلق است . و چون كيفيت ثناى ذات مقدس را احدى نمىتواند كشف كند ، زيرا كه آن فرع معرفت به ذات و صفات و كيفيت [ ارتباط ] غيب به شهادت و شهادت به غيب است و اين از براى كسى ميسور نيست جز از طريق وحى و الهام الهى ، از اين جهت عبادات مطلقا توقيفى است و موظف از جانب حق است و احدى از پيش خود حق ندارد تشريعى كند و عبادتى بتراشد . و آنچه از تواضع و احترامات در پيشگاه بزرگان و سلاطين معمول و متداول است ، در آن پيشگاه مقدس ارجى و قيمتى ندارد . پس
هامش
( 1 ) ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ، « ثواب من صلى ركعتين خفيفتين في تفكر » ، ص 67 - 68 ، حديث 1 ، وسائل الشيعة ج 4 ، ص 688 ، « كتاب الصلاة » ، باب 3 از « ابواب افعال الصلاة » ، حديث 5 .
( 2 ) ص 185 .