و گفته شده « طاء » طرب اهل بهشت است ، و « هاء » هو ان اهل جهنم است . « 1 » و طبرسى [ 1 ] ، رحمه اللّه ، گفته : « از حسن منقول است كه قرائت نموده :
« طه » ، به فتح طاء و سكون هاء . اگر اين قرائت صحيح باشد از او ، پس اصل او « طأ » بوده ، همزه بدل به « هاء » شده و معنى چنين است : طإ الأرض بقدميك جميعا . » - انتهى . [ 2 ] بالجمله ، در حروف مقطّعهء اوائل سور اختلاف شديد است ، و آنچه بيشتر موافق اعتبار آيد آن است كه آن از قبيل رمز بين محبّ و محبوب است ، و كسى را از علم آن بهرهاى نيست . و چيزهايى را كه بعضى مفسرين به حسب حدس و تخمين خود ذكر كردند ، غالبا حدسهاى بارد بى مأخذى است . و در حديث سفيان ثورى نيز اشاره به رمز بودن شده است . [ 3 ] و هيچ استبعاد ندارد كه امورى باشد كه از حوصلهء بشر فهم آن خارج باشد و خداى تعالى به مخصوصين به خطاب اختصاص داده باشد ، چنانچه وجود « متشابه » براى همه نيست بلكه آنها تأويل آن را مىدانند .
و « شقا » و « شقاوت » ضدّ سعادت است ، و به معنى تعب و زحمت است . قال الجوهرى : « الشّقاء و الشّقاوة ، بالفتح ، نقيض السّعادة . » روى الطّبرسى في الاحتجاج عن موسى بن جعفر ، عليه السّلام ، عن آبائه ، عليهم السّلام ، قال قال أمير المؤمنين ، عليه السّلام : و لقد قام رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله ، عشر سنين على أطراف أصابعه حتّى تورّمت قدماه و اصفرّ وجهه . يقوم اللّيل أجمع حتّى عوتب في ذلك ، فقال اللّه عزّ و جلّ :
« طه . ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآن لِتَشْقى . »
بل لتسعد به . « 2 » « مرحوم طبرسى [ 4 ] در احتجاج سند به حضرت امير المؤمنين ، عليه السلام ، رسانده كه فرمود : « ده سال رسول خدا ايستاد بر سر انگشتان خود تا قدمهاى آن حضرت ورم نمود و رويش زرد شد . مىايستاد تمام شب را تا عتاب به او شد در آن ، پس فرمود خداى عزّ و جلّ : طه ، ما فرو نفرستاديم بر تو قرآن را تا به تعب افتى ، بلكه براى آن كه به سعادت و راحتى رسى به واسطهء آن . » و از حضرت صادق ، عليه السلام ، مروى است كه رسول خدا در عبادت يكى از پاهاى مباركش را بلند مىفرمود تا زحمت و تعبش زياد شود . پس خداى تعالى اين
هامش
[ 1 ] ابو على فضل بن حسن بن فضل طبرسى ( 548 يا 552 - 472 ) مفسر و فقيه بزرگ قرن ششم كه از شيخ أبو على ، فرزند شيخ طوسى ، و ديگران روايت كرده است و گروهى از بزرگان از درس او بهره بردهاند ، مثل أبو نصر حسن بن فضل صاحب مكارم الأخلاق ، محمد بن على ابن شهرآشوب ، شيخ منتجب الدين صاحب فهرست و قطب راوندى و تنى چند از بزرگان . چند تفسير مشهور دارد كه مجمع البيان مشهورترين آنهاست . از آثار اوست :
جامع الجوامع در تفسير ، اعلام الورى ، تاج المواليد .
[ 2 ] « زمين را زير پاى خود بگذار . » مجمع البيان ، تفسير اولين آيه سوره « طه » .
[ 3 ] امام صادق ( ع ) در پاسخ به سؤال سفيان ثورى از معاني حروف « مقطّعه » ، آنها را اشارات و رموز شمرد ، و فرمود : أمّا« الم »في أوّل « البقرة » فمعناه أنا اللَّه الملك . و أمّا« الم »في أوّل « آل عمران » فمعناه أنا اللّه المجيد . . . ( اما معناى« الم »در آغاز سوره « بقره » اين است كه من خداوند پادشاه هستم . و اما معناى« الم »در آغاز سورهء « آل عمران » اين است كه من خداوند بلند مرتبهام . ) معانى الأخبار ، ص 22 ، « باب معنى الحروف المقطعة » .
[ 4 ] احمد بن على بن أبي طالب طبرسى عالم و فقيه و محدّث و مورخ شيعه در قرن ششم و اوايل قرن هفتم . وى در حدود سال 620 ه . ق درگذشت . از آثار اوست : الكافى في الفقه ، تاريخ الأئمة ، كتاب الصلاة ، مفاخرة الطالبية ، احتجاج .
( 1 ) الجامع لأحكام القرآن ، قرطبى ، ج 11 ، ص 166 .
( 2 ) الاحتجاج ، ج 1 ، ص 220 - 219 ، « احتجاج أمير المؤمنين على اليهود » .