آيهء شريفه را فرو فرستاد . [ 1 ] و بعضى مفسرين گفتند اين آيهء شريفه جواب مشركين [ است ] كه گفتند پيغمبر به زحمت افتاد به واسطهء ترك دين ما ، پس اين آيه نازل شد . [ 2 ] و شيخ عارف كامل ، شاهآبادى ، دام ظلّه ، مىفرمودند پس از آنكه آن وجود مبارك مدتى دعوت فرمود و مؤثر نشد آن طورى كه حضرت مايل بود ، آن سرور احتمال داد كه شايد نقص در دعوت او باشد . پس اشتغال به رياضت پيدا كرد مدت ده سال تا آنكه قدمهاى مباركش ورم كرد . آيهء شريفه نازل شد كه خود را مشقت مده ، تو طاهر و هادى هستى و نقص در تو نيست ، بلكه نقص در مردم است . إنّك لا تهدي من أحببت . [ 3 ] در هر صورت ، از آيهء شريفه استفاده مىشود كه آن حضرت اشتغال به رياضت و زحمت و تعب داشته . و از مجموع كلام مفسرين نيز اين معنى مستفاد مىشود ، گرچه در كيفيت آن اختلاف است . و اين بايد براى امت سرمشق باشد ، خصوصا براى اهل علم كه دعوت إلى اللّه مىخواهند كنند . آن وجود محترم با طهارت قلب و كمالى كه داشت باز اين طور به رياضت خود را به تعب انداخت تا آيهء شريفه از جانب ذات مقدس حق نازل شد ، و ما با اين همه بار گناهان و خطايا هيچگاه در فكر مرجع و معاد خود نيستيم . گويى براى ما برات آزادى از جهنم و امنيت از عذاب نازل شده . اين نيست جز آنكه حبّ دنيا پنبه در گوش ما كرده و كلمات اوليا و انبيا را اصغاء نمىكنيم .
هامش
[ 1 ] إنّ النّبى كان يرفع إحدى رجليه في الصّلوة ليزيد تعبه ، فأنزل اللّه : - طه ما أنزلنا عليك القرآن لتشقى . » مجمع البيان ، تفسير آيه 1 سورهء « طه » .
[ 2 ] مجمع البيان ، در تفسير نخستين آيهء سورهء « طه » از حسن بصرى روايت مىكند .
[ 3 ] « بدرستى [ اى محمد ] چنان نيست كه تو هر كه را دوست بدارى به راه راست توانى آورد . » ( قصص - 57 ) .