عبودة ، استعظم منه النّعمة ، و إذا شهده حبّا ، استحلى منه الشّدّة ، و إذا شهده تفريدا ، لم يشهد منه نعمة و لا شدّة . « 1 » « درجهء سيم از شكر آن است كه بنده مشاهده نكند مگر جمال منعم را و مستغرق شهود جمال او شود . و از براى آن سه مقام است : اوّل آنكه مشاهده كند او را ، مشاهدهء بندهء ذليل مولاى خود را . و در اين حال از خود غافل و مستغرق ادب حضور است و براى خود قدرى قائل نيست . و وقتى [ خود را ] حقير شمرد ، نعمتى اگر به او عنايت شود عظيم شمارد و خود را در جنب او حقير داند و لايق آن نداند . و دوم ، مشاهدهء اوست ، شهود دوست دوست را . و در اين حال مستغرق جمال محبوب شود ، و هر چه از او بيند محبوب باشد و لذت از آن برد ، گرچه شدت و زحمت باشد . سيّم ، مشاهدهء اوست تفريدا بى تعينات اسمائى ، بلكه مشاهدهء نفس ذات كند . و در اين حال از خود و غير خود غافل شود و جز ذات حق مشهود او نيست - نه نعمتى بيند و نه شدتى مشاهده كند . » پس ، معلوم شد كه اوايل مقامات در هر يك از مقامات سالكين از سبل عامه است و در آخر مقامات مخصوص به خلّص بلكه كمّل است .
تكمله در فضيلت شكر از طريق نقل
ما اين مقام را تكميل نماييم به ذكر بعضى از احاديث شكر :
كافى بإسناده عن أبي عبد اللّه ، عليه السّلام ، قال ، قال رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله : الطّاعم الشّاكر له من الأجر كأجر الصّائم المحتسب .
و المعافى الشّاكر له من الأجر كأجر المبتلى الصّابر . و المعطى الشّاكر له من الأجر كأجر المحروم القانع . « 2 » « از حضرت صادق ، عليه السلام ، حديث كند كه فرمود رسول خدا ، صلّى اللّه عليه و آله : « خورندهء شكر كننده ، اجر و مزد او مثل مرد روزهدار در راه خداست . و كسى كه در عافيت و سلامت است و شاكر است ، اجرش مثل اجر كسى است كه مبتلا باشد و صبر داشته باشد . و كسى كه نعمت به او عطا شده و شاكر
هامش
( 1 ) منازل السائرين ، ص 41 ، « قسم الاخلاق » ، باب « الشكر » .
( 2 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 94 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب الشكر » ، حديث 1 .