فَتْحاً مُبينا . لِيَغْفِرَ لك اللّه ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ
. « 1 » « ما گشوديم براى تو گشودنى آشكارا ، تا بيامرزد براى تو آنچه پيشى گرفته از گناه تو و آنچه پس از اين آيد . » بدان كه علما ، رضوان اللّه عليهم ، توجيهاتى در آيهء شريفه فرمودهاند كه منافات نداشته باشد با عصمت نبى مكرّم . و ما به ذكر بعضى از آنها كه مرحوم علامهء مجلسى ، رحمه اللّه تعالى ، نقل فرمودند [ 1 ] مىپردازيم ، و پس از آن آنچه اهل معرفت به حسب مسلك خود بيان كردند مجملا بيان مىنماييم .
مرحوم مجلسى فرموده از براى شيعه در تأويل اين آيه اقوالى است : يكى آنكه مقصود از گناه گناه امّت است كه به شفاعت حضرت آمرزيده شود . و نسبت گناهان امّت به آن حضرت براى اتصالى است كه بين آن حضرت و امت است . و مؤيد اين احتمال است آنچه روايت كرده مفضّل بن عمر از حضرت صادق ، عليه السلام :
قال : سأله رجل عن هذه الآية ، فقال : و اللّه ، ما كان له ذنب و لكنّ اللّه سبحانه ضمن له أن يغفر ذنوب شيعة علىّ ما تقدّم من ذنبهم و ما تأخّر . [ 2 ] و روى عمر بن يزيد عنه ، عليه السلام ، قال : ما كان له ذنب ، و لا همّ بذنب ، و لكنّ اللّه حمّله ذنوب شيعته ثمّ غفرها له . فرمود : « نبود از براى او گناهى ، و نه ارادهء گناهى كرد ، و ليكن خداى تعالى ذنوب شيعهء او را بر او تحميل كرد ، پس از آن آمرزيد آن را براى او . » نويسنده گويد از براى اين توجيه در مشرب عرفان وجه وجيهى است كه اشارهء به آن [ به ] طريق اجمال خالى از فايده نيست . بايد دانست كه در محل خود مقرر است كه عين ثابت انسان كامل مظهر اسم « اللّه » الاعظم ، كه امام ائمهء اسماء است ، مىباشد ، و اعيان ساير موجودات در ظل عين انسان كامل در علم و عالم اعيان مقرر ، و در عين و عالم تحقق موجود است . پس ، اعيان جميع دايرهء وجود مظهر عين انسان كامل است در عالم اعيان ، و جميع موجودات مظاهر جمال و جلال او هستند در عالم ظهور . و از اين جهت ، هر نقص كه در عالم تحقق واقع شود و هر ذنبى كه از مظاهر بروز كند ، چه ذنوب تكوينى يا تشريعى باشد ، به حكم ظاهر و مظهر به ظاهر منسوب است حقيقتا و بىشائبهء مجاز . گرچه ما أصابك من سيّئة فمن نفسك [ 3 ] ، و لكن قل كلّ من عند اللّه [ 4 ] . و اشاره به اين مطلب در اخبار بسيار است ، چنانچه فرمايد : نحن السّابقون الآخرون . [ 5 ] و فرمايد : آدم و من دونه تحت لوائي يوم
هامش
[ 1 ] علّامهء مجلسى از مجمع البيان ، ذيل تفسير آيه 1 ، سورهء « فتح » ، اين وجه را نقل مىكند . بحار الانوار ، ج 17 ، ص 76 ، « تاريخ نبيّنا » ، باب 15 .
[ 2 ] مفضّل گويد : « مردى از امام ( ع ) دربارهء اين آيه پرسيد : فرمود : « به خدا قسم او ( پيامبر ) به گناهى مبادرت نجست ، اما خداوند سبحان براى او ضمانت كرد كه گناهان گذشته و آينده شيعيان على را بيامرزد . »
[ 3 ] « هر بدى به تو مىرسد از خود تو است . » ( نساء - 82 ) .
[ 4 ] « بگو همه ( نيكيها و بديها ) از سوى خداست . » ( نساء - 81 ) .
[ 5 ] « ما هستيم اول و آخر خلقت . » در بحار الانوار ( ج 24 ، ص 4 . « كتاب الإمامة » ، باب 23 ، حديث 11 ) از امام صادق ( ع ) نقل مىكند كه فرمودند : نحن السّابقون و نحن الآخرون .
( 1 ) ( فتح - 1 - 2 ) .