سبيل تنبيه و اشاره به سوى تخليص نمودن سرّ خود را از اغيار در اقبال آنها به سوى او . » و از شيخ محقق ، محيى الدين عربى [ 1 ] ، نقل است كه گفته است : ألا ، للّه الدّين الخالص عن شوب الغيريّة و الأنانيّة ، لأنّك لفنائك فيه بالكلّيّة فلا ذات لك و لا صفة و لا فعل و لا دين و إلّا لما خلص الدّين بالحقيقة فلا يكون للّه . [ 2 ] تا رسوم عبوديت و غيريت و انانيت باقى است و عابد و معبود و عبادت و اخلاص و دين در كار است ، شوب به غيريت و انانيت است . و اين شرك است پيش ارباب معارف . عبادت اهل خلوص نقشهء تجليات محبوب است ، و در قلب آنها جز ذات حق واحد راه ندارد . و با آنكه افق امكان به وجوب متصل و تدلّى ذاتى و دنّو مطلق حقيقى براى آنها پيدا شده و رسوم غيريت به كلى مرتفع شده ، با اين وصف ، به تمام وظايف عبوديت اقدام و قيام مىنمايند . و عبوديت آنها بالرويّه و بالتفكر نيست ، بلكه عبوديت بالتجلى است ، چنانچه اشارهء به اين معنى دارد نماز شب معراج رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله .
فصل در بيان اخلاص بعد از عمل است
بدان كه آنچه در حديث شريف است كه الإبقاء على العمل حتّى يخلص أشدّ من العمل » تحريص بر آن است كه انسان از اعمالى كه مىكند بايد مراعات و مواظبت نمايد ، چه در حين اتيان آن و چه بعد از آن . زيرا كه گاه شود كه انسان در حال اتيان عمل آن را بىعيب و نقص تحويل دهد و خالى از ريا و عجب و غير آن باشد ، ولى بعد از عمل به واسطهء ذكر آن به ريا مبتلا شود . چنانچه در حديث شريف كافى وارد است :
عن أبي جعفر ، عليه السّلام ، أنّه قال : الإبقاء على العمل أشدّ من العمل .
قال : و ما الإبقاء على العمل ؟ قال : يصل الرّجل بصلة و ينفق نفقة للّه وحده لا شريك له ، فكتب له سرّا ، ثمّ يذكرها فتمحى ، فتكتب له علانية ، ثمّ يذكرها فتمحى ، فتكتب له رياء . « 1 »
هامش
[ 1 ] محمد بن على بن محمّد عربى ( 560 - 634 يا 7 يا 8 ) بزرگترين عارف قرن هفتم و از عارفان بزرگ قرون اسلامى است . وى به « ابن عربى » ، « محى الدين » ، « شيخ اكبر » شهرت دارد . آثار مهم وى در عرفان از عصر وى تاكنون مورد مراجعه و بحث و تدريس ، و شرح و تفسير تمامى عارفان و علاقمندان به عرفان مىباشد . فهم كتابهاى وى بخصوص « فصوص » مشكل است و در هر زمان معدود كسانى از عهدهء آن بر آمدهاند . حدود 200 اثر به وى منسوب است كه مهمترين آنها فتوحات مكيّه ، فصوص الحكم ، التجليّات الالهيّة ، انشاء الدوائر ، تفسير قرآن مىباشد . كتاب « فصوص » از كتابهاى اصلى و مهمّ درسى عرفان محسوب مىشود كه بر آن بزرگترين عارفان پس از وى شرح و حاشيه دارند . امام خمينى ( س ) بر فصوص حواشى نفيسى دارند .
[ 2 ] « بدان كه دين چو از آلايش غيريت و خوديت پاك گشت ، براى خدا خواهد بود ، چه با فناى كلى تو در ذات حق براى تو ذات و صفت و فعل و دين نمىماند . و در غير اين حال دين بحقيقت خالص و پاك نگرديده است و براى خدا نيز نخواهد بود . »
( 1 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 297 ، « كتاب الايمان و الكفر » ، « باب الرياء » ، حديث 16 .