الحديث الثانى عشر
بسندي المتّصل إلى محمّد بن يعقوب ، رضوان اللّه عليه ، عن علىّ بن إبراهيم ، عن أبيه ، عن النّوفلي ، عن السّكوني ، عن أبي عبد اللّه ، عليه السّلام ، قال : كان أمير المؤمنين [ عليه السّلام ] يقول : نبّه بالتفكّر قلبك ، و جاف عن اللّيل جنبك ، و اتّق اللّه ربّك . « 1 » ترجمه « حضرت صادق ، عليه السلام ، فرمود : بود امير المؤمنين ( ع ) كه مىفرمود :
« آگاه نما دل خود را به انديشه نمودن ، و دور كن از شب پهلوى خود را ، و بپرهيز خداوند پروردگار خويش را . » شرح « كان يقول » مفادش غير از « قال » يا « يقول » است ، زيرا كه از آن استفادهء دوام و استمرار مىشود . معلوم مىشود حضرت اين كلام را مكرر مىفرمودند .
و « تنبيه » آگاهى دادن از غفلت و بيدار كردن از خواب است . و در اينجا هر دو معنى مناسب است ، زيرا كه قلوب قبل از تفكر در غفلت مغمور و در خواب اندرند ، و با آن از غفلت درآيند و از خواب انگيخته شوند . و خواب و بيدارى و غفلت و هشيارى ملك بدن و ملكوت نفس با هم مختلفاند : چه بسا چشم ظاهر بيدار و جنبهء ملك هوشيار است ، و چشم باطن و بصيرت در خواب گران و جنبهء ملكوت نفس در غفلت و بيهوشى است .
و « تفكر » اعمال فكر است . و آن عبارت است از ترتيب امور معلومه براى به دست آوردن نتايج مجهوله . و آن اعم است از تفكرى كه از مقامات سالكين است ،
هامش
( 1 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 54 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب تفكر » ، حديث 1 .