باقى و از خودى آثارى هست . پس از اين ، مراتب ديگرى است كه ذكر آن مناسب مقام نيست .
پس ، هر يك از اهل مراتب مذكوره بايد تفتيش حال خود كنند و خود را از هواهاى نفسانيه پاك و پاكيزه كنند تا از سبيل حق باز نمانند و از راه سلوك حقيقت گمراه نگردند ، و ابواب رحمت و عواطف ، در هر مقامى هستند ، به روى آنها مفتوح گردد . و اللّه وليّ الهداية و التوفيق .
مقام دوم در بيان ذمّ طول امل است و در آن دو فصل است
فصل در بيان آنكه طول امل موجب نسيان آخرت است
بدان كه اول منزل از منازل انسانيت منزل يقظه و بيدارى است ، چنانچه مشايخ اهل سلوك در منازل سالكان بيان فرمودهاند « 1 » . و از براى اين منزل ، چنانچه شيخ عظيم الشأن شاهآبادى ، دام ظله ، بيان فرمودند ، ده بيت است كه اكنون در مقام تعداد آن نيستيم ، ولى آنچه اكنون لازم است بيان شود اين است كه انسان تا تنبه پيدا نكند كه مسافر است و لازم است از براى او سير و داراى مقصد است و بايد به طرف آن مقصد ناچار حركت كند و حصول مقصد ممكن است ، « عزم » براى او حاصل نشود و داراى اراده نگردد . و هر يك از اين امور داراى بيان و شرحى است كه به ذكر آن اگر بپردازيم ، به طول انجامد .
و بايد دانست كه از موانع بزرگ اين تيقظ و بيدارى ، كه اسباب نسيان مقصد و نسيان لزوم سير شود و اراده و عزم را در انسان مىميراند ، آن است كه انسان گمان كند وقت براى سير وسيع است ، اگر امروز حركت به طرف مقصد نكند ، فردا مىكند ، و اگر در اين ماه سفر نكند ، ماه ديگر سفر مىكند . و اين حال طول امل و درازى رجا و ظن بقا و اميد حيات و رجاء سعهء وقت انسان را از اصل مقصد ، كه آخرت است ، و لزوم سير به سوى او و لزوم اخذ رفيق و زاد طريق باز مىدارد ، و
هامش
( 1 ) منازل السائرين ، ص 8 ، « قسم البدايات » ، « باب يقظة » .