به ازدياد گذارد و عشقش افزونتر شود و احتياجش به دنيا بيشتر گردد و فقر و نيازمندى نصب عين او گردد . به عكس اهل آخرت ، كه توجه آنها از دنيا سلب شود ، و هر چه توجه به عالم آخرت بيشتر كنند ، ميل آنها و توجه قلبى آنها به اين عالم كمتر گردد ، تا از تمام دنيا بىنياز شوند و غنى در قلب آنها ظاهر گردد و عالم دنيا و زخارف آن را ناچيز شمارند چنانچه اهل اللّه از هر دو عالم مستغنى هستند و از هر دو نشئه وارستهاند ، و احتياج آنها فقط به غنى على الاطلاق است و جلوهء غنى بالذّات صورت قلب آنها شده است . هنيئا لهم . [ 1 ] پس مضمون حديث شريف اشاره تواند بود به اينكه شرح داده شد كه مىفرمايد : « كسى كه صبح و شام كند و دنيا بزرگترين همّ او باشد ، قرار دهد خداوند فقر را بين دو چشمش . و كسى كه صبح و شام كند و آخرت بزرگترين همّ او باشد ، قرار دهد خداوند غنى را در قلب او . » معلوم است كسى كه توجه قلبش به آخرت باشد ، امور دنيا و كارهاى صعب او در نظرش حقير و سهل شود ، و اين دنيا را متصرم و متغير و عبورگاه خود و متجر و دار التربيهء خود داند و به هيچيك از سختى و خوشى آن اعتنا نكند ، و احتياجات او كم گردد و افتقارش به امور دنيا و به مردم آن كم شود ، بلكه به جايى رسد كه بىاحتياج شود ، پس امورش جمع شود و تنظيم در كارش پيدا شود و غناى ذاتى و قلبى پيدا كند . پس ، هر چه به اين عالم به نظر عظمت و محبت نگاه كنى و قلبت علاقهمند به آن شود به حسب مراتب محبت ، احتياجات زياد شود و فقر در باطن و ظاهر تو نمايان شود ، و امورت متشتت و درهم شود و قلبت متزلزل و غمناك و خائف شود ، و امورت بر وفق دلخواه انجام نگيرد ، و آرزو و حرصت روز افزون گردد و غم و حسرت بر تو چيره شود و يأس و حيرت در دلت جايگزين گردد . چنانچه در حديث شريف به بعضى از اين معانى اشاره فرموده .
روى في الكافى بإسناده عن حفص بن قرط ، عن أبي عبد اللّه ، عليه السّلام ، قال : من كثر اشتباكه بالدّنيا ، كان أشدّ لحسرته عند فراقها . [ 2 ] و عن ابن أبي يعفور قال : سمعت أبا عبد اللّه ، عليه السّلام ، يقول : من تعلّق قلبه بالدّنيا ، تعلّق قلبه بثلاث خصال : همّ لا يفنى ، و أمل لا يدرك ، و رجاء لا ينال . « 1 » يعنى « كسى كه تعلق داشته باشد دلش به دنيا ، تعلق پيدا كند قلبش به سه چيز : اندوهى بىزوال ، و آرزويى كه به او رسيده نشود ، و اميدى كه به او نائل
هامش
[ 1 ] " بر آنان گوارا باد "
[ 2 ] در كافى با سند خود از حفص بن قرط از امام صادق ( ع ) روايت كند كه فرمود " هر كس بيشتر به دنيا در آويزد به هنگام جدايى از آن افسوس او بيشتر خواهد بود . " اصول كافى ج 2 ص 320 " كتاب ايمان و كفر " " باب حب الدنيا . . . " حديث 16 .
( 1 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 320 ، " كتاب ايمان و كفر " ، " باب حب الدنيا " ، حديث 17 .