شده .
و يك گروه راجعان إلى الخلق هستند ، كه سمت مكمّليّت و هادويّت دارند ، چون انبياء عظام و اوصياء آنها عليهم السلام . و اين طايفه با آن كه در كثرت واقع و به ارشاد خلق مشغولند ، كثرت حجاب آنها نيست و از براى آنها مقام برزخيّت است .
بنابراين
ايّاكَ نَعْبُدُ و ايّاكَ نَسْتَعين
به حسب حالات اين طوايف فرق مىكند : پس ، از ما محجوبان صرف ادّعا و صورت است . پس ، اگر تنبّه بر حجاب خود پيدا كنيم و نقصان خود را دريابيم ، به هر اندازهاى كه از نقصان خود مطّلع شويم ، عبادت ما نورانيّت پيدا كند و مورد عنايت حق تعالى شود .
و از سالكان بهاندازهء قدم سلوك نزديك به حقيقت است . و از واصلان نسبت به رؤيت حق حقيقت است ، و نسبت به رؤيت كثرت صرف صورت و جرى بر عادت است . و از كاملان صرف حقيقت است ، پس نه آنها حجاب حقّى دارند و نه حجاب خلقى .
ايقاظ ايمانى
بدان اى عزيز كه ما تا در اين حجب غليظ عالم طبيعت هستيم و صرف وقت در تعمير دنيا و لذائذ آن مىكنيم و از حق تعالى و ذكر و فكر او غافل مىباشيم ، تمام عبادات و اذكار و قرائات ما بىحقيقت است - نه در الحمد للّه محامد را مىتوانيم به حق منحصر كنيم ، و نه در
ايّاكَ نَعْبُدُ وَ ايّاكَ نَسْتَعين
راهى از حقيقت مىپوييم ، بلكه با اين دعاوى بىمغز در محضر حق تعالى و ملائكهء مقربين و انبياء مرسلين و اولياء معصومين رسوا و سر شكسته هستيم . كسى كه زبان حال و قالش مشحون به مدح اهل دنيا است ، چه طور الحمد للّه گويد ؟ و كسى كه وجههء قلبش طبيعى و بويى از الهيّت در آن نيست و اعتماد و اتكالش به خلق است ، با چه زبان
ايّاكَ نَعْبُدُ وَ ايّاكَ نَسْتَعين
گويد ؟ پس اگر مرد اين ميدانى ، دامن همّت به كمر زن و با شدّت تذكّر و تفكّر در عظمت حقّ و ذلّت و عجز و فقر مخلوق ، در اوائل امر اين حقايق و لطائف را كه در خلال اين رساله