معامله فلان مقدار سود كردم ، فلان كس خانهء اين چنينى ساخته و . . . .
بنابراين وجه جامعى بين اين سه گروه هست كه از دنيا و امور مادّى سخن به ميان آوردن و فرو رفتن در عالم مادّه است كه قلب انسان را مىميراند ، چون حيات قلب در معنويّت و تقواست و به همين جهت وقتى انسان مجذوب عالم مادّه شود قلب او مىميرد .
البتّه اين به صورت يك قاعده است كه استثنا دارد چون زنان و توانگران با ايمان هم هستند ، ولى اكثر توانگران فخرفروشى مىكنند ، و همچنين اكثر زنان در مورد زينت صحبت مىكنند و اين قلب ديگر مجال ندارد به خدا فكر كرده و درد فقرا را درك كند .
در مقابل افرادى هم هستند كه نگاه به آنها قلب را زنده مىكند و انسان را به ياد خدا ، معنويّت و قيامت مىاندازد .
از آيات و روايات چنين استنباط مىشود كه براى قلب انسان حيات و مرگى است ، غير از اين حيات و مرگى كه جنبهء فيزيكى دارد .
گاهى قلب مىميرد و گاهى زنده مىشود ، گناهان قلب را مىميراند و توبه آن را زنده مىكند . قرآن مىفرمايد : « « إِنَّكَ لَاتُسْمِعُ الْمَوْتَى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ * وَمَا أَنْتَ بِهَادِى الْعُمْىِ عَنْ ضَلَالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ مُّسْلِمُونَ » ؛ مسلّماً تو نمىتوانى سخنت را به گوش مردگان برسانى ، و نمىتوانى كران را هنگامى كه روى بر مىگردانند و پشت مىكنند فرا خوانى ، و نيز نمىتوانى كوران را از گمراهيشان برهانى ، تو فقط مىتوانى سخن خود را به گوش كسانى برسانى كه آمادهء پذيرش ايمان به آيات ما هستند و در برابر حق تسليم هستند » . « 1 »
حيات مادّى آثارى دارد كه زندگى و توليد مثل و . . . از آن قبيل است . حيات معنوى هم آثارى دارد كه نورانيّت ، علم ، تقوا و . . . از آن قبيل است ، علاوه بر اين
هامش
( 1 ) نمل ، آيهء 80 و 81 .