مىكشيدند و به سخنان او گوش مىدادند و آنگاه باز مىگشت و به رتق و فتق امور مردم مىپرداخت . « 1 »
در برخى از منابع آمده است : پس از پايان سخن حضرت ، مردم اظهار مىداشتند : شنيديم و اطاعت كرديم ، اى اميرمؤمنان ! « 2 »
و در بعضى ديگر از منابع آمده است كه اشتياق بازاريان به پند و اندرز به حدّى بود كه هيچگاه از تكرار موعظهء آن حضرت خسته نمىشدند . « 3 »
نمونههايى از تعليمات امام على عليه السلام به بازاريان :
1 . خطبههاى امام على عليه السلام براى بازاريان
1 . . . . هان بدانيد كه فاحشترين ظلمها ، ظلم حاكم نسبت به محكوم و قوى نسبت به ضعيف و محتكر نسبت به عامّهء مردم است . « 4 »
2 . «
يا مَعشَرَ التُّجّار ! الا إنّ التّجّار هُمُ الفجّار الّا من اتّقى ربّه وصَدَق وبَرَّ ووَصَلَ وأدّى الأمانَةَ والتّاجِرُ الصّدوقُ مَعَ النَّبيّينَ والشُّهداء
؛ اى جماعت تجّار ! آگاه باشيد كه تجّار ، فجّارند مگر آنان كه نسبت به پروردگارشان تقوا پيشه كنند و راستگو باشند و نيكى و صلهء رحم بجا آورند و اداء امانت كنند و تاجر راستگو با پيامبران و شهداست » . « 5 »
2 . تعليم قرآن به بازاريان
در روايت آمده است كه حضرت على عليه السلام در بازار براى فروشندگان قرآن را مىگشودند و اين گونه آيات را براى آنها تلاوت مىكردند و آنان را از سراى ناپايدارى دنياى مادّى به سراى آخرت سوق مىدادند :
« « تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَايُرِيدُونَ عُلُوّاً فِى الْأَرْضِ وَلَا فَسَاداً » ؛ سراى آخرت را براى كسانى قرار مىدهيم كه نمىخواهند در زمين برترىجويى و فساد كنند » . « 6 »
و آنگاه مىفرمود : اين آيه دربارهء حاكمان و توانمندان از مردم نازل شده است . « 7 »
3 . آموزش فنون تجارت
امام على عليه السلام در بازار و در راه و در مسجد و هر كجا كه مردم گرد ايشان جمع مىشدند مىفرمودند :
« العُلومُ أربَعَةُ : الفقهُ للْأدْيان ، و الطِّبُّ للَابدان ، والنّحوُ لِلّسان ، والنّجُومُ لمعرفَةِ الأزمان
؛ علوم ( مورد نياز همهء مردم ) بر چهار دستهاند : فقه براى حفظ دين ، طب براى حفظ بدن ، نحو براى حفظ زبان از خطا ، و نجوم براى شناخت زمان » .
آنگاه تجّار را به تعليم حساب ترغيب مىفرمودند و كسانى را كه به فنون تجارت آشنايى نداشتند از اين كار منع مىكردند . « 8 »
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 151 ، ح 3 ؛ من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ص 193 ، ح 3726 .
( 2 ) . ر . ك : بحارالانوار ، ج 41 ، ص 104 و 105 ، ح 5 .
( 3 ) . على امام المتقين ، عبدالرحمن الشرقاوى ، ج 2 ، ص 299 .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . همان .
( 6 ) . قصص ، آيهء 83 .
( 7 ) . كنز العمال ، ج 13 ، ص 180 ، ح 36538 .
( 8 ) . على امام المتقين ، عبدالرحمن الشرقاوى ، ج 12 ، ص 300 .