فضا سازى فرهنگى براى اقتصاد اسلامى
مقدّمه :
در اسلام رابطهء بسيار نزديكى ميان نماز و زكات ، مسجد و اقتصاد و نماز جمعه و بازار ( مركز اقتصادى جامعه در عرف آن زمان ) است ، به طورى كه در اغلب آيات قرآن مربوط به زكات هميشه « اتُوا الزَّكَاةَ » در كنار « أَقِيمُوا الصَّلَاةَ » « 1 » قرار گرفته است و در سورهء جمعه از تجّار و بازاريان و خريداران مىخواهد كه ساعتى معاملات را رها سازند و به نماز جمعه بشتابند . تحت تأثير قرآن و دستورهاى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و امام على عليه السلام است كه مىبينيم چگونه مساجد جمعه آن چنان به بازار پيوسته كه در تمام شهرهاى اسلامى مسجد جمعه به منزلهء رأس شهر و بازار به منزلهء ستون فقرات آن است . از سويى ، مسجد با دايرهء زكات و بيتالمال ، بازاريان را در برابر ورشكستگى به عنوان « والغارمين » بيمه مىكند ، و از سوى ديگر با دايرهء حسبه بر كار بازاريان نظارت دارد و با دايرهء امور قضايى به اختلافات و دعاوى بازاريان رسيدگى مىكند .
و رهبر اسلامى چون امام على عليه السلام قبل از رسيدگى به امور مملكت عظيم و پهناور ، هر روز از بازار ديدن به عمل مىآورد . « 2 »
به علاوه ، مسجد جامع و ساير مساجد كنار بازار با برنامههاى سخنرانى و درس و بحث و خطبههاى نماز جمعه سطح فرهنگ بازاريان را بالا مىبرد و از مسائل حقوقى ، سياسى و اقتصادى آگاهشان مىسازد .
صفوف نماز جمعه و جماعت ، افراد غنى و فقير ، زكات دهنده و زكات گيرنده را در كنار هم گرد مىآورد و نذورات ، كفّارات ، صدقات و فطريه را جمع آورى مىكند و به مستحقان آن مىرساند و در نتيجه روح عداوت و خصومت و حسادت وبىاعتمادى آنان را تبديل به اعتماد ، صفا وصميميت ، تعاون ، همكارى و ايثار مىگرداند و در واقع مردم را از تجارت دنيوى به تجارت اخروى صعود مىدهد .
هامش
( 1 ) . بقره ، آيهء 43 .
( 2 ) . ر . ك : كافى ، ج 5 ، ص 151 ، ح 3 .