مىداند كه دفع ظلم و فساد مىكند و از مصاديق آن فساد و ظلم اقتصادى است ؛ مىفرمايد : اگر بنا باشد كه انسانها ( به جهت بىتقوايى و بىايمانيشان در برابر خدا ) مرتكب هر آنچه كه شهوت نفسانىشان اقتضا دارد بشوند بدون مراقبت و نظارت نسبت به يكديگر فساد ، دامن همهء خلق را مىگيرد ، به ناموس و اموال مردم تجاوز مىشود و خونها مباح مىگردد و انسانها بدون هيچ حقّ و جرمى همديگر را به قتل مىرسانند : «
فاذا . . . ارتكب كل انسان ما يشتهى ويهواه من غير مراقبة لأحدٍ كان فى ذلك فساد الخلق اجمعين ووُثوب بعضهم على بعض فغصبوا الفروج والاموال وأباحوا الدماء والنساء و قتل بعضهم بعضاً من غير حقّ وجرم
» . در پايان مىفرمايد : چنين چيزى خرابى دنيا ، هلاكت خلق و فساد كشتزارها و نسل را در پى خواهد داشت : «
فيكون فى ذلك خراب الدنيا وهلاك الخلق و فساد الحرث والنسل
» . « 1 »
روشن است كه جملههاى « فغصبوا . . . الاموال » و « فساد الحرث » در اين بيان نورانى جنبهء مالى و اقتصادى مىفرمايد و هشدارى در فعاليتهاى اقتصادى به حساب مىآيد .
ب . دستگيرى از نيازمندان و ايجاد اشتغال براى بيكاران يا كسانى كه از شغل مناسبى برخوردار نيستند از طريق تشكيل كميتهها و مراكز امداد و تعاون و پرداخت واجبات مالى نظير زكات و خمس و صدقات مستحبّه .
قرآن كريم - علاوه بر آنچه به عنوان « تعاون بر برّ و تقوا » گذشت - آنجا كه فهرستى از مصاديق نيكى را ارائه مىدهد رسيدگى به محرومان جامعه را نيز به عنوان يكى از مصاديق ذكر مىكند و مىفرمايد :
« نيكى ( و نيكوكار ) كسى است كه ايمان به خدا و روز جزا داشته باشد . . . مال خود را با همهء علاقهاى كه به آن دارد به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه ، و سائلان و بردگان انفاق كند . . . :
« وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ . . . وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِى الرِّقَابِ » . « 2 »
اين تعبير در جايى ديگر در سورهء « دهر » در وصف نيكوكاران نيز آمده است ، آنجا كه مىفرمايد :
« نيكوكاران غذاى خود را با همهء علاقهاى كه به آن دارند به مسكين و يتيم و اسير مىدهند » « إِنَّ الْأَبْرَارَ . . . وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَيَتِيماً وَأَسِيراً » . « 3 »
* * * در روايات اسلامى از فريقين ( اهل سنّت و شيعه ) ، تعبيرات فوقالعادهاى در فضيلت هميارى و تشويق مسلمين به اين امر مهم اجتماعى وارد شده است كه گزيدهاى از آن را در اينجا مىآوريم : « 4 »
1 . در وصف برجستگان و نخبگانى كه اهل بهشتند و از آنها به « ابدال » تعبير شده ، در تبيين رمز ورود آنها به بهشت مىخوانيم : رمز ورود آنها كثرت صلاة وصيام نيست ، بلكه در درجهء اول لطف و رحمت حضرت حق و در درجهء بعد سخاوت ، قلب سليم و رحمت و مهربانى آنها نسبت به جميع مسلمانان ، است عن رسول اللَّه صلى الله عليه و آله : «
إن أبدال أمّتى لم
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 3 ، ص 10 ، ح 23 .
( 2 ) . بقره ، آيهء 177 .
( 3 ) . دهر ، آيهء 8 .
( 4 ) . اين گزيده عمدتاً از وسائل الشيعه شيخ حر عاملى و كنز العمال متقى هندى است .