سوى مردم شروع نشود ، سرنوشت آنها عوض نخواهد شد : « ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ » . « 1 »
در همين راستا اسلام ، صغير و كبير ، پير و جوان و تمام كسانى را كه قدرت بر كار دارند ، دعوت به كار مىكند و كار را فريضه مىشمرد . به يقين اگر اين برنامه عملى شود ، فقر از جامعه برچيده خواهد شد .
مخصوصاً در روايات متعددى از اينكه كسى در جامعهء اسلامى كلّ بر مسلمين باشد يعنى ديگران زحمت بكشند و او از دست رنجشان استفاده كند نهى اكيد شده است .
امام على عليه السلام مىفرمايد : «
من لم يصبر على كدّه صبر على الإفلاس
؛ كسى كه در برابر زحمت كار شكيبا نباشد ، بايد در برابر فقر و درماندگى شكيبايى كند » . « 2 »
همچنين امام صادق عليه السلام فرمود : «
ولا تكسل عن معيشتك فتكون كلّاً على غيرك
؛ براى تحصيل روزى كسل و تنبل نباش ، چرا كه تو را از زندگى ( آبرومندانه ) محروم مىسازد » . « 3 »
در حديث جالبى از اميرمؤمنان على عليه السلام مىخوانيم : «
إنّ الأشياء لمّا ازدَوَجت إزدَوج الكسل والعجز فنُتجابينهما الفقر
؛ هنگامى كه همه چيز با يكديگر ازدواج كردند ، تنبلى و ناتوانى نيز با هم ازدواج نمودند و فرزندى به نام فقر از آنها متولد شد » . « 4 »
ترديدى نيست با مراعات موارد ياد شده مىتوان براى رفع فقر از جوامع بشرى تا حدود زيادى موفق عمل كرد و به غنا ، عزّت و سربلندى جامعه اسلامى اميدوار بود .
منابع و مآخذ
1 . قرآن كريم .
2 . نهج البلاغه ( با تحقيق دكتر صبحى صالح ) .
3 . صحيفهء سجاديه .
4 . ارشاد القلوب ، حسن بن ابى الحسن ديلمى ، انتشارات شريف رضى ، 1412 ق .
5 . بحارالانوار ، علامه محمد باقر مجلسى ، مؤسسة الوفاء ، بيروت ، چاپ دوم ، 1403 ق .
6 . تحف العقول ، ابن شعبهء حرّانى ، تحقيق على اكبر غفارى ، نشر جامعهء مدرسين ، قم ، چاپ دوم ، 1404 ق .
7 . تحفة الاحوذى فى شرح الترمذى ، مباركفورى ، دارالكتب العلمية ، چاپ اوّل ، 1410 ق .
8 . تذكرة الموضوعات فتنى ، محمد طاهر بن هندى فتنى .
9 . جامع الصغير ، جلال الدين سيوطى ، دارالفكر ، بيروت ، چاپ اوّل ، 1401 ق .
10 . خصال صدوق ، شيخ صدوق ، تحقيق على اكبر غفارى ، نشر جامعهء مدرسين ، قم .
11 . دعائم الاسلام ، نعمان بن محمد ، دارالمعارف ، مصر ، چاپ دوم ، 1385 ق .
12 . سنن ترمذى ، محمد بن عيسى ترمذى ، دارالفكر ، بيروت ، چاپ دوم ، 1403 ق .
هامش
( 1 ) . انفال ، آيهء 53 .
( 2 ) . غررالحكم ، شمارهء 8113 .
( 3 ) . كافى ، ج 5 ، ص 86 ، ح 9 .
( 4 ) . همان ، ح 8 .