جاه و مقام و شهوات و ثروتها از طريق عدالت كمتر ميسر مىشود رو به ظلم و جور آورده و مطامع خود را گاهى با صراحت و گاهى حتى به نام عدالت پيگيرى مىكنند .
نكتهاى كه امام عليه السلام دربارهء نتيجهء ترك عدالت بيان كرده بسيار قابل توجه است .
مىفرمايد : عسف ( سختگيرى و خشونت ) سبب كوچ كردن مردم از منطقه و ويران شدن آبادىهاست و حيف ( ظلم و بىعدالتى ) سبب شورش مردم و قيامهاى مسلحانه است . گرچه اين دو واژه قريب الافق هستند ولى تفاوت روشنى دارند كه به آن اشاره شد .
بعضى از ارباب لغت ( مانند راغب در مفردات ) كه اصرار به ريشهيابى لغات دارند مىگويند : اصل حيف به معناى انحراف در حكم و تمايل به يكى از دو جانب افراط و تفريط است كه مصداق ظلم و بىعدالتى است .
و ابن منظور در لسان العرب در تفسير واژهء عسف چنين مىگويد : «
والعَسْف فى الأَصل : أَن يأْخذَ المُسافرُ على غيرِ طريقٍ ولا جادّةٍ ولا عَلَمٍ فنُقِل إلى الظُّلم والجَوْر
؛ عسف در اصل اين است كه مسافر بدون در نظر گرفتن راه و جادهء روشن و نشانهها در مسير خود اقدام به سفر كند ( كه مايهء گمراهى و بدبختى او خواهد شد ) سپس اين واژه در معناى ظلم و جور استعمال شده است » .
بعضى نيز اشاره به يكى ديگر از مصاديق آن كردهاند و آن ، تمايل به فرد يا گروهى و تبعيض در مورد آنهاست و آن نيز از مصاديق ظلم است .
تاريخ زندگى بشر در ادوار مختلف شاهد بسيار خوبى بر گفتهء امام عليه السلام است .
بسيارى از انقلابها ازجمله انقلاب كمونيستى در شرق اروپا و شرق آسيا از ظلم حاكمان جور برخاست ؛ هنگامى كه تودههاى مردم كارد به استخوانشان رسيد دست به اسلحه بردند و خروشيدند و حكومت را ريشهكن ساختند .
در بسيارى از كشورها هنگامى كه جور سلاطين و زمامداران از حد گذشت
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 714
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٧١٤