شرح و تفسير يك تشبيه عجيب
امام عليه السلام در اين جملهء كوتاه و پرمعنا اشاره به نكتهاى مىكند كه متن آن در واقع يك مسألهء فقهى است و پيام آن يك مسألهء اجتماعى و سياسى و اخلاقى .
مىفرمايد : « چشم ، نگهدارندهء نشيمنگاه است » ؛ (
الْعَيْنُ وِكَاءُ السَّه
) . اشاره به اينكه هنگامى كه انسان به خواب مىرود بسيار مىشود كه وضوى او بر اثر خروج ريح باطل گردد .
« وِكاء » به معناى نخى است كه دهانهء مشك را با آن مىبندند و « السَّه » به معناى نشيمنگاه است . هنگامى كه اين نخ محكم باشد چيزى از مشك خارج نمىشود ولى زمانى كه آن نخ ، باز يا شل شود آنچه در مشك است بيرون مىريزد و اين تعبير به گفتهء مرحوم سيد رضى از كنايات و تشبيهات عجيب است و منظور امام عليه السلام اين است كه انسان تا خواب نرفته مىتواند خود را حفظ كند تا وضوى او باطل نشود اما زمانى كه به خواب رفت اعضاى او سست مىشود و نمىتواند خود را حفظ كند و اى بسا چيزى از او خارج شود و وضو باطل گردد و در واقع فلسفهء بطلان وضو بهسبب خواب ، ممكن است همين باشد .
در احاديث اهل سنت جملهاى در ذيل اين حكمت از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده كه اين معنا را روشنتر مىسازد . در كتاب مغنى ابن قدامة از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله چنين نقل شده است كه فرمود : «
العَينُ وِكاءُ السَّهِ فَمَن نامَ فليتَوضّأ
» . « 1 »
هامش
( 1 ) . مغنى ابن قدامه ، ج 1 ، ص 165 .