است . در حالى كه آنكس كه مال را بهدست آورده در آن روز گرفتار مجازات الهى مىشود . چنين حسرتى اعظم حسرتهاست .
اين احتمال نيز وجود دارد كه وارثان از حرام بودن آن آگاه مىشوند ولى از آنجا كه صاحبانش رانمىشناسند به عنوان اموال مجهول المالك كه روش مصرف آن ، صدقه به نيازمندان است به فقرا مىدهند و از اين راه حسناتى بهدست مىآورند در حالى كه پديدآورندهء مال گرفتار سيئات خويش است .
گاه ممكن است مالى به دست انسان از طريق حرام بيفتد كه حرمت آن تنها جنبهء تكليفى دارد مثلًا مرتكب احتكار شده كه كار حرامى است ولى با توجه به اينكه معامله باطل نيست مالى كه بهدست آورده حرام نمىباشد در عين حال از آن بهرهاى نمىگيرد و مال به دست وارثى مىرسد كه از آن در طريق اطاعت فرمان خدا بهره مىگيرد . روز قيامت حسرت عظيم نصيب شخص اوّل است و فوز عظيم نصيب شخص دوم .
البته مانعى ندارد كه هر سه معنا در كلام امام عليه السلام جمع باشد . زيرا به عقيدهء ما « استعمال لفظ در اكثر از معنا » هيچ اشكالى ندارد .
همين مضمون با تعبير گوياى ديگرى در حديثى از همان حضرت نقل شده است : كسى از محضر مبارك آن حضرت پرسيد : چه كسى از همه حسرتش در قيامت بيشتر است ؟ امام عليه السلام فرمود : «
مَنْ رَأَى مَالَهُ فِى مِيزَانِ غَيرِهِ وَ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهِ النَّارَ وَ أَدْخَلَ وَارِثَهُ بِهِ الْجَنَّةَ
؛ كسى كه روز قيامت مال خود را در ميزان عمل ديگرى ببيند خداوند صاحب مال را به دوزخ بفرستد و وارثش را به بهشت » .
كسى پرسيد : چگونه چنين چيزى ممكن است ؟ امام عليه السلام فرمود : همانگونه كه يكى از برادران دينى براى من نقل كرده كه نزد كسى رفت كه در حال احتضار بود به او گفت كه اين صد هزار درهمى كه در اين صندوق است چه وضعى دارد ؟ گفت : هرگز نه زكات آن را پرداختهام و نه با آن صلهء رحم كردهام ؟ گفت :
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 439
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٣٩