است كه به يگانگى خداوند ايمان داشته باشد و اطاعت فرمان او كند ؛ «
مَهْ إِنَّ الْعَاقِلَ مَنْ وَحَّدَ اللَّهَ وَعَمِلَ بِطَاعَتِهِ
» . « 1 »
اين سخن را با اشعارى كه در ديوان منسوب به اميرمؤمنان عليه السلام آمده و هماهنگ با اين گفتار حكيمانه است پايان مىدهيم :
و أفضَلُ قسمِ اللَّهِ للمرءِ عَقلُه * فليسَ مِنَ الخَيراتِ شىءٌ يُقارِبُه
إذا أكمَلَ الرحمنُ للمَرءِ عَقلَهُ * فَقد كَملت أخلاقُه و مَآرِبُه
يعيشُ الفتى فى النّاسِ بالعَقلِ إنّه * على العقلِ يَجرى عِلمُه و تَجاربُه
يُزينُ الفَتى فى النّاس صِحّةُ عَقلِه * وإن كانَ مَحظوراً عَليهِ مَكاسِبُه
يُشِينُ الفتى فى النّاس قِلّةُ عَقلِه * وإن كَرُمَت أعراقُه و مَناصِبه
برترين تقسيم نعمتى كه خداوند براى انسان كرده است عقل اوست و هيچچيز از نيكىها به پاى آن نمىرسد .
هنگامى كه خداوند بخشنده عقل انسان را كامل كند به يقين تمام اخلاق و اعمال او كامل مىشود .
جوانمردان در ميان مردم ، با عقل خود زندگى مىكنند چراكه علم و تجربه همراه عقل است .
آنچه انسان را در ميان مردم زينت مىدهد سلامت عقل اوست هر چند كسبوكار پر رونقى نداشته باشد .
و آنچه چهرهء انسان را در ميان مردم زشت مىسازد كمى عقل اوست هرچند ريشهها و منصبهاى او فراوان باشد . « 2 »
* * *
هامش
( 1 ) . تحف العقول ، ص 54 .
( 2 ) . ديوان على ، ص 66 .