خاطر بسپار و در آن سستى مكن .
عنوان بصرى مىگويد : تمام فكر و قلبم را متوجه آن حضرت ساختم . فرمود :
اما آنچه دربارهء رياضت نفس است اين است كه هرگز چيزى را كه به آن تمايل ندارى نخور كه موجب حماقت است و هنگامى كه سير شدى دست بهسوى غذا مبر و هنگامى كه مىخواهى چيزى بخورى بايد از حلال باشد و نام خدا را ببرى . . . .
و اما سه نكتهاى كه دربارهء حلم است : اگر كسى به تو بگويد : اگر يك سخن نسنجيده دربارهء من بگويى ده برابر آن را دربارهء تو مىگويم ، تو در مقابل چنين شخصى بايد بگويى : اگر ده گفتار نسنجيده بگويى حتى يكى هم نخواهم گفت و كسى كه به تو دشنام و نسبت بد بدهد به او بگو : اگر در آنچه مىگويى صادق هستى از خدا مىخواهم مرا ببخشد و اگر كاذب هستى از خدا مىخواهم تو را ببخشد . وهرگاه به تو وعدهء شروبدى بدهد تو وعدهء نصيحت وخيرخواهى به او بده .
اما آن سه چيز كه درمورد علم است اين است كه آنچه رانمىدانى از علما بپرس و بپرهيز از اينكه براى آزار و آزمودن از آنها سؤال كنى ، و از اينكه تنها به رأى خود چيزى را عمل كنى بپرهيز و راه احتياط را در پيش گير . . . . « 1 »
نقطهء مقابل حلم ؛ حدّت ، تندى و پرخاشگرى است . افرادى را سراغ داريم كه با شنيدن يك جملهء نامناسب از يك فرد نادان ناگهان تبديل به كورهاى از آتش مىشوند و عكسالعملهاى تند و شديدى نشان مىدهند كه هم از مقام آنها كاسته مىشود و هم شخص نادان را جسورتر مىكند و هم كسى به يارى آنها برنمىخيزد .
لذا در حديثى از اميرمؤمنان على عليه السلام مىخوانيم : «
الحِلمُ يُطْفِئُ نارَ الغضَبِ والحِدّةُ تُؤجّجُ إحراقَه
؛ حلم و بردبارى آتش غضب را خاموش مىكند اما حدت و تندى بر آتش آن مىافزايد » . « 2 »
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 1 ، ص 226 .
( 2 ) . غررالحكم ، ح 6450 .