ندارد . بنابراين مىتواند آنها را آينهاى براى ديدن صفات زشت و رفتار ناپسند خود قرار دهد و با اين آيينه خود را اصلاح كند و به صفات انسانى بيارايد و با اعمال و رفتار نيكو راه را براى رسيدن به قلههاى سعادت بگشايد .
انزوا و گوشهگيرى و جدا شدن از مردم عيوب زيادى دارد . يكى از عيوبش همين است كه انسان را از اين آينهء خوب براى اصلاح خود محروم مىسازد و به همين دليل گوشهگيران غالباً گرفتار توهم و خود بزرگبينى و گاه ادعاهاى ناروا و بىاساس مىشوند . در حالى كه اگر در اجتماع گام بگذارند و صفات خود را در ديگران ببينند و آن را به نقد بكشند مىتوانند از اين مركب شيطان پياده شوند .
همانگونه كه بههنگام ذكر مصادر اشاره شد امام عليه السلام اين سخن را كرارا بيان فرموده است . در ذيل حكمت 365 با عبارت : «
كَفَى أَدَباً لِنَفْسِكَ تَجَنُّبُكَ مَا كَرِهْتَهُ لِغَيرِكَ
» ، اشاره به اين مطلب فرموده بود و در حكمت 353 با تعبير ديگرى آن را بيان فرموده : «
أَكْبَرُ الْعَيبِ أَنْ تَعِيبَ مَا فِيكَ مِثْلُهُ
؛ بزرگترين عيب آن است كه چيزى ديگران را به عيب بگيرى كه در خود تو موجود است » .
اين تعبيرات متنوع و متعدد نشان مىدهد كه امام عليه السلام اهميت فراوانى براى اين مطلب قائل بوده و آن را به شكلهاى مختلف ارائه مىفرموده است . در وصيت امام عليه السلام به فرزندش امام مجتبى عليه السلام همين مطلب بهصورت گستردهتر و تعبيرات متنوعتر آمده است . آنجا كه مىفرمايد : «
فَأَحْبِبْ لِغَيرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ لَهَا وَ لَاتَظْلِمْ كَمَا لَاتُحِبُّ أَنْ تُظْلَمَ وَ أَحْسِنْ كَمَا تُحِبُّ أَنْ يحْسَنَ إِلَيكَ وَاسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسِكَ مَا تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَيرِكَ وَ ارْضَ مِنَ النَّاسِ بِمَا تَرْضَاهُ لَهُمْ مِنْ نَفْسِكَ وَ لَاتَقُلْ مَا لَاتَعْلَمُ وَ إِنْ قَلَّ مَا تَعْلَمُ وَ لَاتَقُلْ مَا لَاتُحِبُّ أَنْ يقَالَ لَكَ
؛ پسرم ! خويشتن را معيار و مقياس قضاوت ميان خود و ديگران قرار ده . براى ديگران چيزى را دوست دار كه براى خود دوست مىدارى و براى آنها نپسند آنچه را براى خود نمىپسندى . به ديگران ستم نكن همانگونه كه دوست ندارى به تو
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 335
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٣٥