شرح و تفسير قلب كتاب چشم است
براى اين كلام حكيمانه دو تفسير مختلف شده است : نخست اينكه « قلب ، كتاب چشم است ( و آنچه انسان با چشم مىبيند و مىآزمايد در قلبش نقش مىبندد » ؛ (
الْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ
) . به اين ترتيب امام عليه السلام مىخواهد اهميت علوم تجربى و حقايق زيادى را كه انسان مىتواند با چشم درك كند بيان فرمايد ؛ علوم و حقايق مربوط به اسرار آفرينش ، نشانههاى عظمت خدا ، آثار پيشينيان و كتابها و نوشتههايى كه از آنها باقى مانده و درسهاى عبرتى كه انسان در طول عمر خود مىبيند .
به يقين قسمت بسيار مهمى از علوم و دانشهاى ما از طريق چشم حاصل مىشود اعم از آنچه مستقيماً با چشم مىبينيم و يا آنچه در آثار گذشتگان مىخوانيم .
بنابراين اگر گفته شود قلب ، مصحَف و كتاب چشم است سخنى حكيمانه است و گويى چشم بهمنزلهء قلمى است كه پيوسته در كتاب قلب مىنويسد و رقم مىزند .
تعبيرات ديگرى كه از امام عليه السلام نقل شده نيز اين معنا را تأييد مىكند . ازجمله در تعبيرى مىخوانيم : «
العين رائد القلب
؛ چشم راهنماى قلب است » . « 1 »
در تعبير ديگرى مىفرمايد : «
العين بريد القلب
؛ چشم همچون نامهرسان قلب است » . « 2 »
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 667 .
( 2 ) . همان ، ح 668 .