در كتاب تمام نهجالبلاغه ضمن وصيت مشروحى از اميرمؤمنان على عليه السلام كه خطاب به اصحابش مىكند و آداب دين و دنيا را به آنها مىآموزد چنين آمده است : «
إِحْسَبُوا كَلَامَكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ يقِلُّ كَلَامُكُمْ إِلَّا فِى الْخَيرِ كُفُّوا أَلْسِنَتَكُمْ ، وَسَلِّمُوا تَسْليماً تَغْتَنِمُوا فَرُبَّ قَوْلٍ أنْفَذُ مِنْ صَوْلٍ ، وَ رُبَّ فِتْنَةٍ أَثَارَهَا قَوْلٌ
؛ گفتار خود را از اعمال خويش حساب كنيد تا سخن شما جز در راه خير و نيكى كم شود زبانهاى خود را نگاه داريد و تسليم فرمان خدا باشيد تا غنيمت ببريد .
چه بسيار سخنانى كه از حمله نافذتر است و چه بسيار فتنهها كه از گفتارها برخاسته است » . « 1 »
در كتاب ميزان الحكمة در واژهء « اللسان » تحت عنوان « خطر اللسان » روايات تكاندهندهاى ذكر شده است . ازجمله در حديثى از امام اميرمؤمنان عليه السلام آمده است : «
رب لسان أتى على إنسان
؛ چه بسيار زبانى كه انسانى را به كشتن داده است » . « 2 »
در حديث ديگرى از آن حضرت آمده است : «
كَم مِن دَمٍ سَفَكَهُ فَمٌ
؛ چه خونهايى كه با دهان ريخته شده است » . « 3 »
به عكس ، چه بسيار آتشهاى جنگهايى كه با چند جمله خاموش شده و نزاعهاى فاميلى و قبيلهاى با سخنان شيرين و حسابشدهاى پايان يافته است .
شاعر فارسى زبان مىگويد :
با صارم زبان بگشايد هزار حصن * با تير خامه درشكند پشت صد سوار
* * *
هامش
( 1 ) . تمام نهجالبلاغه ، ص 717 .
( 2 ) . غررالحكم ، ح 4154 .
( 3 ) . همان ، ح 4158 .