داشته باشد آن را خواهد يافت » و نيز گفتهاند : «
مَن قَرَعَ باباً و لَجَّ وَلَج
؛ كسى كه درى را بكوبد و اصرار كند سرانجام وارد مىشود » . و شاعر نيز آن را به پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نسبت داده و مىگويد :
گفت پيغمبر كه چون كوبد درى * عاقبت ز آن در برون آيد سرى
شبيه آنچه در بالا آمد با تفاوتى در غررالحكم از على عليه السلام نقل شده است كه فرمود : «
مَنِ استَدام قَرْعَ البابِ وَلَجَّ وَلَج
؛ كسى كه كوبيدن در را ادامه دهد و اصرار كند وارد مىشود » . « 1 »
تفاوتى كه گفتار حكيمانهء مورد بحث با ساير آنچه در اين زمينه نقل شده ، دارد اين است كه امام عليه السلام مىفرمايد : اگر به تمام آنچه مىخواهيد ، نائل نشويد لااقل به بخشى از آن خواهيد رسيد و اين نكته حائز اهميت است كه معمولًا انسان بهطور كامل ناكام نمىشود ، گاه به تمام آنچه مىخواهد بر اساس سعى و كوشش مىرسد و گاه حداقل به بعضى از آن نائل مىشود .
در حديث مشابهى نيز از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : «
ومَن يُكْثِر مِنْ قَرْعِ بابِ المَلِك يُفْتَحُ له
؛ كسى كه بسيار درِ خانهء پادشاه ( خداوند عالم هستى ) را بكوبد سرانجام براى او گشوده خواهد شد » . « 2 »
اين نكته نيز حائز اهميت است كه گاه براى رسيدن به مقصود كوشش فردى نتيجهبخش نيست و بايد از ديگران نيز در امور عمومى كمك گرفت ، پيدا كردن اعوان و انصار و ياران نيز نتيجهء طلب و تلاش و كوشش انسان است ، بنابراين آنچه در اين گفتار حكيمانه آمد با آنچه در خطبهء 5 نهجالبلاغه آمده كه مىفرمايد :
« أَفْلَحَ مَنْ نَهَضَ بِجِنَاحٍ
؛ كسى كه با كمك ياران قيام كند رستگار و پيروز مىشود » منافاتى ندارد .
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 3758 .
( 2 ) . اعلام الدين ، ص 192 .