شرح و تفسير
امام عليه السلام در اين كلام حكيمانه به برترين اعمال اشاره كرده مىفرمايد : « برترين اعمال آن است كه خود را ( به زحمت ) بر آن وادار كنى » ؛
( أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ مَا أَكْرَهْتَ نَفْسَكَ عَلَيْهِ )
. اشاره به اينكه ، كارى است بر خلاف خواستهء نفس ؛ مثل اينكه مىخواهد مالى ببخشد و نفس او به سبب علاقهء به مال با آن موافق نيست ، يا از ارتباط نامشروعى بپرهيزد كه نفس تمايل به آن دارد و يا قدرت بر انتقام پيدا كرده و نفس تمايل به آن دارد و او از انتقامجويى بپرهيزد .
در تمام اين موارد كه نفس انسان تمايل به فعل معروف يا ترك منكر ندارد هنگامى كه افراد با ايمان در برابر خواستهء نفس مقاومت كنند و آن معروف را به جا آورند و آن منكر را ترك كنند ، عملى بسيار پرفضيلت انجام دادهاند ، چراكه هم كار خير انجام شده و هم نفس سركش تحت رياضت قرار گرفته و از طغيان آن پيشگيرى شده است .
اكثر شارحان نهجالبلاغه در اينجا تصريح كردهاند كه اين گفتار حكيمانه شبيه حديث معروف پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله است كه در بسيارى از منابع آمده است ؛ آن حضرت صلى الله عليه و آله فرمود :
« أفْضَلُ الْأَعْمالُ أحْمَزُها « 1 » ؛
بهترين اعمال عملى است كه سختتر و قوىتر و پرمشقتتر باشد » . « 2 » منتها امام عليه السلام شاخهء خاصى از آن
هامش
( 1 ) . « أحمز » از ريشهء « حمز » بر وزن « رمز » به معناى شدت ، قوت ، زحمت و مشقت آمده است
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 67 ، ص 191