اين كلام حكيمانه - همانگونه كه در بحث سند اشاره شد - پيش از اين در لابهلاى نصيحت امام عليه السلام به فرزند دلبندش امام حسن عليه السلام آمده است . در آنجا گفتيم : اشاره به اين است كه اگر كسى مثلًا تو را اهل خير و بذل و بخشش و سخاوت مىداند و از تو چيزى مىخواهد به او كمك كن تا گمان او را تصديق كرده باشى و بزرگوارى تو تثبيت شود .
اينگونه رفتار دو مزيّت دارد ؛ هم خوشبينى و حسن ظن مردم را تثبيت مىكند و هم با اين خوشبينىها انسان به راه خير كشيده مىشود .
بسيار اتفاق مىافتد كه افرادى نزد انسان مىآيند و مىگويند مشكلى داريم كه گمان مىكنيم تنها به دست تو حل مىشود . انسان بايد در حل مشكل چنين افرادى بكوشد و حسن ظن آنها را به سوءظن تبديل نكند .
نكته بلاى سوءظن و بدبينى
مسئلهء تشويق به حسن ظن و برحذر داشتن سوءظن در آيات و روايات اسلامى بازتاب گستردهاى دارد و به تعبير ديگر ، اسلام نهتنها براى مسلمانان بلكه براى تمام انسانها ، حفظ آبرو در عمل و زبان خواسته است ، بلكه در منطقهء فكر و روح نيز چنين امنيتى را براى آنها مىخواهد و مىگويد : هيچكس به ديگرى سوءظن پيدا نكند ، زيرا بعضى از گمانها گناه است و مىفرمايد : « يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ » . « 1 »
امام اميرمؤمنان عليه السلام يكى از آثار سوءظن را ارتكاب گناهان خطرناك مىشمارد و مطابق نقل غررالحكم مىفرمايد :
« مَنْ ساءَتْ ظُنُونُهُ اعْتَقَدَ الْخِيانَةَ بِمَنْ لا يَخُونُهُ ؛
كسى كه به مردم ، بدگمان است معتقد به خيانت كردن به كسى
هامش
( 1 ) . حجرات ، آيهء 12