شرح و تفسير سرانجامِ وسوسههاى شيطان و نفس امّاره
مىدانيم خوارج ، گروهى متعصب و خشك و بسيار نادان و احمق بودند .
خود را برترين خلق خدا مىپنداشتند و آيندهء درخشانى به خود نويد مىدادند .
آنها در برابر اميرمؤمنان على عليه السلام قيام كردند و فكر حكومت عراق و تمام بلاد مسلمين را در سر مىپروراندند . امام عليه السلام به آنها نصيحت جالب و جامعى كرد بهگونهاى كه اكثريت آنها از خواب غفلت بيدار شدند و به سوى امام عليه السلام بازگشتند ؛ ولى اقليتى به شدت مقاومت كردند و تقريباً همگى به استثناى چند نفر در ميدان نبرد نهروان به خاك افتادند . گفتار فوق را امام عليه السلام زمانى بيان كرد كه با ياران خود از كنار كشتههاى آنها مىگذشت ، فرمود : « بدا به حال شما ، به يقين كسى كه شما را فريب داد به شما ضرر زد » ؛
( وَقال عليه السلام وَقَدْ مَرَّ بِقَتْلَى الْخَوَارِجِ يَوْمَ النَّهْرَوَانِ : بُؤْساً لَكُمْ لَقَدْ ضَرَّكُمْ مَنْ غَرَّكُمْ )
. « بؤس » در اصل به معناى ضرر و شدت است و جملهء « بُؤساً لَكُمْ » نفرين دربارهء خوارج نهروان است كه گرفتار شدت و زيان شوند .
« غَرّكم » از مادهء « غرور » به معناى فريب است .
در اينجا بعضى از حاضران از امام عليه السلام توضيح خواستند و عرض كردند : چه كسى آنها را فريب داد ؟ امام عليه السلام در پاسخ فرمود : « شيطان گمراه كننده و نفس امارهء به بدى » ؛
( فَقِيلَ لَهُ مَنْ غَرَّهُمْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ الشَّيْطَانُ الْمُضِلُّ ، وَالْأَنْفُسُ الْأَمَّارَةُ بِالسُّوءِ )
.