شرح و تفسير ابتدا مشورت سپس تصميمگيرى
شأن ورود اين گفتار حكيمانه مطابق آنچه طبرى و مسعودى در تاريخ خود نوشتهاند چنين بوده است كه ابن عباس به اميرمؤمنان على عليه السلام پيشنهاد كرد معاويه را در حكومت شام ابقا كند تا بيعت نمايد سپس مىتواند او را از آن مقام عزل كند . امام عليه السلام اين گفتار حكيمانه را به او فرمود كه « تو حق دارى نظر مشورتى خود را به من بگويى و من روى آن بينديشم و تصميم بگيرم ؛ اما اگر با تو مخالفت كردم ( و نظر تو را نپذيرفتم ) بايد از من اطاعت كنى » ؛
( وَقال عليه السلام لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ وَ قَدْ أَشَارَ إِلَيْهِ فِي شَيْءٍ لَمْ يُوَافِقْ رَأْيَهُ : لَكَ أَنْ تُشيرَ عَلَيَّ وَأَرَى ، فَإِنْ عَصَيْتُكَ فَأَطِعْني )
. شيخ محمد عبده بر آنچه در بالا آمد مىافزايد كه اين سخن را امام عليه السلام زمانى بيان فرمود كه ابن عباس پيشنهاد كرد فرماندارى بصره را به طلحه و فرماندارى كوفه را به زبير دهد و معاويه را در فرماندارى شام ابقا كند تا آرامشى در دلها پيدا شود و بيعت مردم كامل گردد و خلافت تثبيت شود . اميرمؤمنان عليه السلام به ابن عباس فرمود :
« لا أُفْسِدُ دِيني بِدُنْيا غَيْري وَلَكَ أنْ تُشِيرَ عَلَىَّ . . . ؛
من حاضر نيستم دينم را به سبب دنياى ديگرى فاسد كنم . تو مىتوانى نظر مشورتى خود را به من بدهى . . . » . « 1 »
هامش
( 1 ) . فى ظلال نهجالبلاغه ، ج 4 ، ص 408