است كه اگر نبود ، تجارب بشر و افكار دانشمندان با هم نمىآميخت و به سوى جلو حركت نمىكرد و پيوسته انسان در همان مراحل اوليه گام بر مىداشت .
شايد به همين دليل است كه خداوند در قرآن مجيد به آن قسم ياد كرده و مىفرمايد : « ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ » ؛ سوگند به قلم و آنچه با قلم مىنويسند » . « 1 »
همچنين در آياتى كه در آغاز بعثت پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شد مىخوانيم : « اقْرَأْ بِسْمِ رَبِّكَ الَّذِى خَلَقَ . . . الَّذِى عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ » ؛ بخوان به نام پروردگارت كه ( موجودات را ) آفريد ، همان كسى كه بهوسيلهء قلم تعليم نمود و به انسان آنچه را نمىدانست آموخت » . « 2 »
نكتهء ديگر اينكه يك نوشتهء خوب بايد هم محتواى آن خوب باشد و هم داراى ظاهرى زيبا و آراسته باشد به همين دليل نامههايى كه با خط بد نوشته شده باشند و كتابهايى كه با چاپ نازيبا چاپ شده باشند كمارزش خواهند بود ، هر چند محتواى خوب و جالبى داشته باشند . به خصوص در زمان ما كه بيش از هر زمان به زيبايى اهميت مىدهند و سعى دارند امور مادى و معنوى را در بهترين لباس ارائه دهند . به همين دليل امام عليه السلام در كلام بالا با ذكر جزئيات دقيق به اين مطلب اشاره فرموده است .
شخصيتها هميشه ( چه در گذشته و چه در حال ) خوشخطترين كاتبان را براى خود انتخاب مىكنند تا نامهها و رسالههاى آنها تأثير بيشترى داشته باشد .
نكتهء ديگر اينكه ممكن است بعضى اشكال كنند اين گفتار حكيمانهء امام عليه السلام با گفتار ديگرى از آن حضرت كه به نزديك نمودن سطور يك نامه و ريز نوشتن ، جهت صرفهجويى در كاغذ و مركب توصيه مىكند ، سازگارى ندارد ؛ آنجا كه طبق روايت امام صادق عليه السلام از آن حضرت ، به فرمانداران خود نوشت :
« أَدِقُّوا
هامش
( 1 ) . قلم ، آيهء 1
( 2 ) . علق ، آيهء 1 - / 5