مركب را در خود جاى مىداد و بهتدريج بر صفحهء كاغذ وارد مىكرد . اين شكاف در لغت « جِلْفَةَ » ناميده مىشود و اگر طولانىتر باشد مركب بيشترى به خود جذب مىكند و نويسنده مىتواند با يك بار فروبردن قلم در دوات كلمات بيشترى را آن هم به صورت يكنواخت بنويسد و اين هر دو به زيبايى خط كمك مىكند .
« تفويج بين سطور » به اين معناست كه سطرها داخل هم نباشد و خواننده بتواند به راحتى آنها را از هم جدا كند ، زيرا هنگامى كه خطها به هم نزديك باشند افزون بر اينكه صفحهء كاغذ سياه و زشت به نظر مىرسد خواننده نيز پس از پايان يك سطر ، براى رفتن به سطر بعد گاه گرفتار اشتباه مىشود و دوباره به همان سطر قبل بازمىگردد .
« قَرْمِطْ »
از مادهء « قَرْمَطَ » به معناى نزديك ساختن است ، روشن است كه اگر حروف يك كلمه از هم جدا و دور شود آن خط بسيار زشت و ناموزون خواهد شد .
بنابراين ظرافت و زيبايى خط ايجاب مىكند كه اين دستورات چهارگانه به دقت رعايت شود .
در اينجا به چند نكته بايد توجه داشت :
نخست اينكه اختراع خط يكى از مهمترين مسائل زندگى بشر است . انسان بهوسيلهء خط توانست تجربيات خود را ثبت كند و براى آيندگان به يادگار بگذارد و شخصاً نيز مسائلى را در زندگى فراموش نكند . به همين دليل از زمانى كه خط اختراع شد دوران تاريخ بشر آغاز گشت و پيش از آن را دوران قبل از تاريخ مىنامند ، چراكه آنها نتوانستند سرگذشت خود را مكتوب كنند و براى آيندگان به يادگار بگذارند .
اصولًا تمدن انسانى و علوم و دانشها و اختراعات و ابتكارات مديون خط
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 564
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٦٤